على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

2286

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

گردن ( و قد يؤنث ) . ج : عتق و عواتق . و كمان كهنهء سرخ رنگ . و چوزهء مرغ كه قوت گرفته و بپريدن رسيده باشد . و چوزهء سنگخواره . و چوزهء كبوتر كه هنوز قوت نگرفته باشد . ج : عواتق . و اميل العاتق : كسى كه كتف آن بلند باشد . و حبل العاتق : و تروپى كه ما بين گردن و پشت بود . عاتقة ( teqat ) ا و ص . ع . مؤنث عاتق يعنى زن آزاد . و زن با شرف . و نيز كمان كهنهء سرخ . عاتك ( tek ) ا و ص . ع . جوانمرد . و بىآميغ از رنگها . و ستيهنده . و از حالى بحالى گردنده . و كمان كهنهء سرخ رنگ . و نبيذ صاف و پاكيزه . عاتكة ( tekat ) ا . ع . خرما بن كه گشن نپذيرد . و زن آلودهء بخوش بوى . ج : عواتك . و نام زنى . و نام سه نفر از جده‌هاى آن حضرت از سليم . و منه قوله صلى اللّه عليه و آله : انا بن عواتك من سليم . عاتم ( tem ) ص . ع . ضيف عاتم : مهمان شبانگاه آينده . و قرى عاتم : مهمانى دير دير . و جاءنا ضيف عاتم : آمد ما را مهمان ديركنندهء در شب آينده . عاتمات ( tem t ) ص . ع . النجوم العاتمات : ستارگانى كه از تيرگى هوا تاريك و پوشيده گردند . عاتن ( ten ) ا . ع . توانا . و سخت و شديد . ج : عتن عاته ( teh ) ص . ع . رنجاننده . و حكايت كنندهء سخن كسى . ج : عتهاء . عاتى ( ti ) ص . ع . متكبر . و در گذرندهء از حد . ج : عتاة و عتى . و كلانسال . ج : عتى . عاثر ( ser ) ص . ع . شكوخنده و لغزنده . عاثور ( sur ) ا . ع . گوى كه جهة شكار شير و جز آن كنند . و چاه . و جاى هلاك و سختى و بدى . المثل : وقع فى عاثور شر . و لقيت منه عاثورا اى شدة . عاثى ( si ) ص . ع . تباه كن . ج : عثاة و عثى . عاج ( j ) ا . ع . دندان فيل . و استخوان فيل و ذيل . مر . ذبل . و ماده شتر رام و لين الانعطاف . عاج ( j ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - مادهء سفيد عظمى كه دندان فيل از آن ساخته شده و عاجى كه در تجارت متداول است عبارت است از دندان فيل و از دندان هيپوپوتام - كه اسب آبى باشد و از آلت دافعهء حيوانى بحرى كه مرس گويند و نيز آلت دافعهء ناروال و نيز از مواد مستحاث است . عاج ( je ) ع . كلمه‌اى كه بدان ماده شتر را مىرانند و زجر مىكنند و عاج عاج مىگويند . عاج ( jj ) ص . ع . طريق عاج : راه پر از روندگان . و نيز عاج : صيحه زننده . ج : عاجون . عاجب ( jeb ) ص . ع . بشگفت آورنده . و عجب عاجب در مبالغه گويند . عاجة ( jat ) م . ع . واحد عاج . عاجز ( jez ) ص . ع . سست و ناتوان . ج : عواجز و عجزة . عاجز ( jez ) ا و ص . پ . - مأخوذ از تازى - ناتوان و زبون و كم زور و ضعيف . و بيبس و كم عقل . و خسته و مانده و فرومانده . و بىطاقت . و ملول و دلتنگ . و نااميد . و معيوب و ناقص و كسى كه يكى از اعضاى وى مفقود و يا از كار بازمانده باشد . و عاجز شدن : بيطاقت گشتن . و مانده و كم‌زور شدن . و از كار افتادن . و ناقص شدن و معيوب گشتن . و عاجز كردن : منهزم كردن و شكست دادن . و خسته و مانده كردن . و مضطرب كردن . عاجزانه ( jez ne ) ص و م ف . پ . - مأخوذ از تازى - ضعيفانه و بطور ضعف و عجز . عاجزى ( jezi ) ا . پ . ناتوانى و كم زورى و ضعيفى و زبونى . و مرد كور . عاجل ( jel ) ص . ع . بىمهلت . و شتاب و سريع . ج : عجال . و ضد آجل . عاجل ( jel ) ا . ع . اين جهان . عاجل ( jel ) ص . پ . - مأخوذ از تازى - شتاب . و شتاب‌كننده . و زود . و جلد و چست و چالاك . و فانى و ناپايدار و زايل . و حيات عاجل : زندگانى ناپايدار و عمر فانى . عاجلا ( jelan ) و عاجلانه ( jel ne ) م ف . پ . - مأخوذ از تازى - بطور تعجيل و بطور شتاب و به زودى و بسرعت و سريعا و بچستى و چالاكى . عاجلة ( jelat ) ص . ع . بىمهلت . عاجلة ( jelat ) ا . ع . ساعت حاضر و اين ساعت . عاجله ( jele ) ص . پ . - مأخوذ از تازى - ناپايدار و فانى . و حيات عاجله : زندگانى ناپايدار و عمر فانى . عاجمة ( jemat ) ا . ع . دندان . ج : عواجم . عاجن ( jen ) ص . ع . كسى كه در برخاستن دست را بر زمين گذارد . و پيرى كه از ضعف تكيه بر زمين كرده برخيزد . ج : عجن . و ناقة عاجن : ماده شترى كه بچه در شكمش قرار نگيرد . عاجنة ( jenat ) ا . ع . عاجنة المكان : ميانهء جاى . عاجى ( ji ) و عاجين ( jin ) ص . پ . شبيه بعاج و برنگ عاج . و چيزى كه از عاج ساخته باشند .