على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
2708
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
و برداشت هر دو دست را باهم و بنهاد هر دو را باهم . و قمص البحر بالسفينة : بر جهانيد دريا كشتى را بواسطهء موج و بسيار جنبانيد آن را . و قمص فلان : بىآرام شد فلان . و قمصت الدابة : برجست آن ستور . قمص ( qamas ) ا . ع . مگس كوچكى كه بر روى آب باشد . و پشهء كوچكى كه بر آب راكد و ايستاده نشيند . و چوزهء ملخ كه از تخم برآيد . قمص ( qomos ) و قمصان ( qoms n ) ع . ج . قميص . قمصى ( qemess ) ا . ع . دريدگى سخت . و نيك جنبش . قمط ( qamt ) م . ع . قمطه بالقماط قمطا ( از باب ضرب و نصر ) : بست آن را بريسمان . و قمط الاسير : بهم جمع كرد دست و پاى اسير را و بست آنها را باهم . و قمط الطائر انثاه : گائيد آن مرغ نر مرغ ماده را . و قمط الرجل امراته : مجامعت كرد آن مرد با زن خود . و قمط الشيئ : چشيد آن چيز را . و نيز گرفت آن چيز را . و قمط الابل : قطار كرد شتران را . قمط ( qemt ) ا . ع . ريسمانى كه بدان بند نى بندند . و نيز ريسمانى كه بدان دست و پاى گوسپند كشتنى را بندند . قمط ( qomot ) ع . ج . قماط . قمطر ( qematr ) ا . ع . كتاب دان و آنچه در وى كتابها را حفظ مىكنند مذكر و مؤنث هر دو آيد . ج : قماطر . و شتر قوى دفزك . و مرد كوتاه بالا . و آنچه در پاى مردم اندازند از قيد و بند . و خنور شكر و نبات . قمطر ( qemtar ) ص . ع . كلب قمطر الرجل : سگى كه از جهة كجى ساقهاى پا با پاى بند آنها را بندند . قمطرة ( qamtarat ) م . ع . قمطر الشيئ قمطرة : فراهم آمد آن چيز و گرد گرديد . و قمطر جاريته : گائيد كنيزك خود را . و قمطر القربة : بست سر آن مشك را ببند سرمشك . و قمطر اللبن ( مجهولا ) : تنك گرديد شير . قمطرة ( qematrat ) و ( qemmatrat ) ا . ع . كتابدان و آنچه در وى كتابها را نگاهدارى كنند ولى قمطرة بتشديد ميم كمتر . استعمال مىگردد . قمطرى ( qematr ) ا . ع . مرد كوتاه بالا . و نوعى از رفتار كه گامها را كوتاه بردارند . قمطرير ( qamtarir ) ص . ع . يوم قمطرير : روز سخت . قمع ( qam ' ) م . ع . قمعه قمعا ( از باب فتح ) : زد آن را بعمود آهنين و يا چوبين و چيره شد به روى و خوار و ذليل گردانيد وى را . و قمع الوطب : قيف نهاد بر سر آن خيك . و قمع فلانا : برگردانيد فلان را از خواسته و ارادهء او وزد بر سر او . و قمع فى الشيئ : در آمد در آن چيز . و قمع البرد النبات : رد كرد سرما آن گياه را و سوخت آن را و قمع ما فى السقاء : به سختى خورد آبى كه در مشك بود . و قمع الشراب : فرو شد شراب در گلو بدون كشيدن و فرو بردن . و قمع سمعه لفلان : خاموش شد براى فلان . قمع ( qam ' ) ا . ع . تخمهء و ناگوارد شدگى طعام . قمع ( qam ' ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - قيف و خوهن و هنى و آنچه در دهانهء آوندى گذارند تا چيزهاى آبكى را در وى ريزند . و دفع و راندگى و فرو نشاندگى و خاموش كردگى . و قمع فتنه كردن : فرو نشاندن فتنه و فساد و خاموش كردن هنگامه . و قمع و قلع : راندگى و از بيخ بركندگى . قمع ( qam ' ) و ( qem ' ) و ( qema ' ) ا . ع . قيف . و آنچه در طرف پائين خرما و غورهء آن و مانند آنها چسبيده و ملصق است . و آنچه در طرف بالائين انار شبيه بقيف مىباشد و در آن پرزهاى زرد مىباشد . و بن گل گل سرخ و جز آن . و دانهء كوچكى زرد و كوچكتر از دانهء خشخاش . ج : اقماع . قمع ( qom ' ) ع . ج . قمعة ( qom'at ) و ج . اقمع و قمعاء . قمع ( qama ' ) ا . ع . غبار مانندى كه در هوا بالا برآيد . و سر حلقوم و طرف آن . و طبق حلقوم كه مجراى نفس است تا شش . و جوششى كه در بن مژه دمد . و فسادى كه در كنج چشم پديد آيد . و سرخى و برگشتگى رنگ گوشت كنج چشم و آماس آن . و كمى بينائى چشم از روانى اشك . و غلظتى كه در يكى از دو زانوى اسب و يا در سر عرقوب آن پديد آيد ، و فعل از همهء اين معانى از باب سمع آيد . قمع ( qama ' ) ا . ع . ج . قمعة ( qama'at ) . قمع ( qama ' ) م . ع . قمع الفصيل قمعا ( از باب سمع ) : كوهان كرد آن بچه شتر و فراهم آمد پيه در كوهان آن . و قمع الدواء : سفوف كرد آن داور را . و قمعت عينه : خاشاك افتاد در چشم آن . و قمعت الناقة : ارادهء گشن كرد آن ماده شتر . قمع ( qame ' ) ص . ع . بعير قمع : شتر بزرگ كوهان . و سنام قمع : كوهان بزرگ . و طرف قمع : چشم آبله ريزه برآورده . و فرس قمع : اسب ترسان . و نيز اسبى كه در يكى از دو زانوى آن و يا در سر عرقوب وى غلظتى باشد . قمع ( qoma ' ) ا . ع . علتى مانند تخمه .