على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
2688
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
الاليتين : مرد لاغر سرين و يا درشت و ستبر سرين و يا آنكه سرينش بر آمده و ناهموار باشد . قعو ( qa'v ) و ( qo'ovv ) م . ع . قعا الفحل الناقة و عليها قعوا و قعوا ( از باب نصر ) : برجست گشن بر ماده شتر خواه گشنى كند و يا نكند . و قعا الطائر : برجست آن مرغ بر ماده . قعواء ( qa'v ' ) ص . ع . مؤنث اقعى : زنى كه سر بينى وى بلند و بر استخوان چسپان باشد . و زن باريك ران . و زن باريك ساق . قعوان ( qa'v ne ) ا . ع . بصيغهء تثنيه : دو آهنى كه چرخ در آنها مىگردد . قعود ( qa'ud ) ا . ع . شترى كه شبان براى حاجات خود نگاهدارد . ج : اقعدة و قعد و قعدان و قعائد . و شتر جوانى كه نخست در زير بار و بر نشست آمده باشد تا آنكه بشش سالگى در آيد . و شتر بچهء از مادر جدا شده . قعود ( qo'ud ) ع . ج . قاعد . قعود ( qo'ud ) م . ع . قعد قعودا و مقعدا ( از باب نصر ) : نشست ، و گفتهاند : القعود ما يقابل القيام و الجلوس ما يقابل السجود و الاضطجاع و بر عكس . و قعد به : نشانيد آن را . و قعد قعودا : ايستاد ( ضد ) . و قعد الطائر : سينه بر زمين نهاد آن مرغ . و قعدت النخلة : باردار شد آن خرمابن يك سال و سال ديگر باردار نشد . و قعد فلان بقرنه : توانا شد فلان بر حريف و همدست خود . و قعد زيد للحرب : آماده كرد زيد براى كارزار همدستان خود را . و قعدت الفسيلة : تنه گرفت آن نهال خرمابن . و قعدت المراة عن الحيض : باز ايستاد آن زن از حيض . و قعدت عن الولد : باز ايستاد از زه و نازا شد . و قعدت عن الزوج : مايل نشد به شوهر . و قعد فلان للامر : اهتمام كرد فلان در آن كار . و قعد عن الامر : درنگى كرد در آن كار . و نيز قعود : لازم گرفتن جاى . و سينه بر زمين نهادن مرد خوار . و ناكدخدا ماندن زن . و ابنة اقعدى و قومى : داه و كيز را گويند . و نيز قعد بمعنى صار آمده چنان كه گويند : حدد شفرته حتى قعدت كانها حربة اى صارت . و نيز گويند : ثوبك لا تقعد تطير به الريح اى لا تصير الريح طائرة به . قعود ( qo'ud ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - حالت نشستن . قعودة ( qa'udat ) ا . ع . شترى كه ساربان براى حاجات خود نگاهدارد . قعور ( qa'ur ) ص . ع . دور تك . قعور ( qo'ur ) ع . ج . قعر ( qa'r ) . قعور ( qa''ur ) ا . ع . چاه دور تك . قعوس ( qa'us ) ا . ع . پير كهنسال . قعوش ( qa'vac ) ا . ع . مرد سبك و چست . و شتر درشت اندام شگرف . قعوش ( qo'uc ) ع . ج . قعش . قعوشة ( qa'ucat ) م . ع . قعوشه قعوشة : بر زمين افگند آن را . قعوص ( qa'us ) ص . ع . شاة قعوص : گوسپندى كه بزند دوشنده را و دوشيدن ندهد . قعوطة ( qa'vatat ) م . ع . قعوط البناء قعوطة : باز كرد آن بنا را بىآنكه ويران سازد . قعولة ( qa'valat ) ا . ع . نوعى از رفتار كه يك پاى بر پاى ديگر در رفتن پيش در آيد . قعولة ( qa'valat ) م . ع . قعول فلان قعولة : بر سر كوه و يا بر سر پشته نشست فلان . قعى ( qo'iyy ) ع . ج . قعو . قعيب ( qa'ib ) ا . ع . عدد بسيار . و يا عدد . و بسيارى . قعيث ( qa'is ) ا . ع . اندك از هر چيزى . و چيز نرم و آسان . و توجبهء بزرگ و باران بسيار . و عطاى بسيار . قعيد ( qa'id ) ا . ع . ملخى كه هنوز پر راست نكرده باشد . و پدر . و منه قولهم : قعيدك لتفعلن اى بابيك . و قعيدك الله كلمهء استعطاف است نه قسم مانند قعدك اللّه . و قولهم : قعيدك الله لا آتيك و قعيدك لا آتيك كلمهء قسم است . و نيز قعيد : هم نشين . و حافظ ، للواحد و الجمع و المذكر و المؤنث . و آهو و يا طائرى كه از پس شخص درآيد . و قعيد النسب يعنى قريب الاباء بسوى جد . قعيد ( qo'ayyed ) ا . ع . مصغر قعود . المثل : اتخذوه قعيدا الحاجات و اين مثل را در وقتى گويند كه مرد را به خدمت كار ها و حاجات خود وادارند . قعيدات ( qa'id t ) ا . ع . پالانها . و زينها . و ج . قعيدة . قعيدان ( qa'id ne ) ا . ع . بصيغهء تثنيه : دو نفر جليس و هم نشين . و دو ملك موكل و حافظ هر كسى . و دو فرشتهء نكير و منكر . قعيدة ( qa'idat ) ا . ع . قعيدة الرجل : زن مرد . ج : قعيدات . و نيز قعيدة : چيزى شبيه بكيسهء چرمين كه بر آن مىنشينند . و جوال و خورجينى كه در آن گوشت قديد و نان خشك گذارند . و پشتهاى كه دراز نباشد . و كوه ملاصق به زمين . ج : قعائد . قعير ( qa'ir ) ص . ع . دور تك . قعيرة ( qa'irat ) ص . ع . قصعة قعيرة : كاسهء مغاك . و امراة قعيرة : زن در شهوت . و زنى كه شهوتش در تك فرجش باشد . و زنى كه در جماع مبالغه خواهد . قعيس ( qo'ays ) ا . ع . مصغر مقعنسس . مر . مقعنسس . قعيل ( qa'il ) ا . ع . خرگوش نر . قف ( qef ) ع . كلمهء امر يعنى بايست و توقف كن .