على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

2679

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

قطافة ( qot fat ) ا . ع . آنچه از خوشهء انگور وقت چيدن غژم شده بيفتد . قطال ( qat l ) ا . پ . سپاهى و مرد جنگى . قطام ( qat m ) ا . ع . گوشت . و چرغ . و ابن ام قطام : نام ملكى از ملوك كنده . قطام ( qat me ) ا . ع . نام زنى ، مردم حجاز قطام مبنى بر كسر گويند و اهل نجد آن را مانند غير منصرف خوانند . قطامه ( qat me ) و ( qottame ) ا . پ . زن پرشهوت . قطامى ( qat miyy ) و ( qot miyy ) ا . ع . چرغ . و گوشت آن . و تيز نظر . و بردارندهء سر بسوى شكار . و نبيذ تند و تيز . و لقب شاعرى از تغلب . و شاعرى ديگر كلبى . قطان ( qet n ) ا . ع . چوب فدرنگ . و شكنجهء هودج . ج : قطن ( qoton ) . قطان ( qatt n ) ا . ع . كسى كه پنبه را پاك و پاكيزه مىكند . و ريسندهء پنبه . قطان ( qott n ) ع . ج . قاطن . قطان ( qott n ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - ساكنين و متوطنين . و خدمتگاران . و قطان ارضين و سماوات : اهالى زمين و آسمان . قطانة ( qat nat ) ا . ع . ديگ و قدر . و نام شهرى در جزيزهء صقلية . قطانى ( qat ni ) ا . پ . قسمى از قطاب كه نوعى از نان روغنى باشد . قطانى ( qat niyy ) ع . ج . قطنية ( qotniyyat ) و ( qetniyyat ) . قطايات ( qat y t ) ع . ج . قطاة . قطائط ( qat 'et ) ا . ع . نام دهى در يمن . و جاءت الخيل قطائط : آمدند اسبان گله گله و يا گروههاى پراكنده و متفرق . قطايف ( qat yef ) ا . پ . لوزينه . و نان لوزينه . و يك نوع حلوائى نفيس و رشته‌اى كه از ميدهء گندم سازند و آن را رشتهء قطايف گويند . قطائف ( qat 'ef ) ع . ج . قطيفة . قطب ( qatb ) م . ع . قطب قطبا و قطوبا ( از باب ضرب ) : آژنگ افگند ميان دو ابروى و ترش كرد روى را . و قطب الشيئ قطبا : بريد آن چيز را . و فراهم آورد آن چيز را . و قطب الشراب : در آميخت مى را . و قطب فلانا : بخشم آورد فلان را . و قطب الاناء : پر گردانيد آن آوند را . و قطب الجوالق : درهم افگند گوشهء جوال را و دو تا ساخت و گرد كرد آن را . و قطب الجيب : بريد جيب را . و قطب القوم : فراهم آمدند و مجتمع شدند آن گروه . قطب ( qatb ) و ( qetb ) و ( qotb ) و ( qotob ) ا . ع . ستونهء آهنى آسيا و چرخ . ج : اقطاب و قطوب . قطب ( qatb ) و ( qatab ) ا . ع . چيزى كه بگيرند آن را وكيل كنند و آنچه از وى باقى ماند بدون كيل و بر حسب تخمين بگيرند ، و هو المنهى عنه . قطب ( qotb ) ا . ع . ستاره‌اى ساكن نزد فرقدين كه بدان جهات را معين كنند . و آن نقطه‌اى از فلك كه بر گردن آن مىگردد . و مهتر و سردار قوم كه مدار كارها بر وى باشد . و سپهسالار . و شيخ يگانه . و قوام هر چيزى و مداران . ج : قطبة ( qetabat ) و و اقطاب و قطوب . و قطب رحى الحرب : سپهسالار و صاحب جيش . قطب ( qotb ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - ستونهء آهنين كه آسيا بر دور آن گردش كند . و سالار و مهتر مردم . و كسى كه مدار كارها بر وجود وى باشد . و باصطلاح هيئت : آن دو نقطهء از كره كه در محاذات هم باشند و چون كره را به حركت دولابى حركت دهند آن دو نقطه از جاى خود حركت نكند بر خلاف ديگر نقاط كره . و قطب شمال را نشين نامند . و قطب العارفين : لقب افلاطون . و قطب فلك رسالت : آن حضرت صلى اللّه عليه و آله . قطب ( qotab ) ع . ج . قطبة . قطبان ( qotb n ) ا . ع . يك نوع گياهى . قطبة ( qotbat ) ا . ع . ستونه‌اى كه نشانه به روى نهند . و نصل هدف . و نوعى از گياه . ج : قطب ( qotab ) . و ستونهء آهنى كه آسياب بر وى گردد . قطبة ( qetabat ) ع . ج . قطب ( qotb ) قطب نما ( qotb - nam ) ا . پ . يك نوع آلتى مر علماى فيزيك را كه جزء اصلى آن عبارت است از سوزنى مقناطيس شده واقع بر روى پايه‌اى تا بآزادى بر دور خود گردش كند و قطب‌نمائى كه ملاحان در پيمودن بحار به كار مىبرند و بهدايت آن در روى درياها گردش مىكنند عبارت است از جعبه‌اى كه داراى صفحهء درجه دارى است و در مركز آن سوزن مقناطيسى به روى پايه‌اى قرار گرفته و بآزادى بر دور خود مىچرخد و يكى از دو انتهاى آن سوزن هميشه بجانب شمال عبور مىكند . قطبى ( qotbi ) ص . پ . منسوب بقطب . قطبى ( qetebb ) ا . ع . گياهى كه از آن رسن سازند و رسن آن از رسن پوست نارجيل بهتر باشد . قطبين ( qotbayn ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - دو قطب كره . قطة ( qattat ) ا . ع . نوك قلم . قطة ( qettat ) ا . ع . گربهء ماده . ج : قطط و قططة و قطاط . قطج ( qatj ) م . ع . قطج قطجا ( از باب نصر ) : استوار تافت رسن قطاج را . و آب كشيد از چاه بارسن قطاج . قطر ( qatr ) ا . ع . باران . و هر آنچه بچكد . ج . قطار ( qet r ) .