على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

2316

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

سخن پيدا و آشكار گفتن نتواند و فصيح نباشد . و باشندهء عجم هر چند كه فصيح بود . ج : عجم . عجمية ( ajamiyyat ) ا . ع . عدم فصاحت . عجن ( ajn ) م . ع . عجنت المراة عجنا و عجينا ( از باب ضرب و نصر ) : خمير كرد آن زن و بسرشت . و عجن الرجل عجنا على العصا : تكيه كرد آن مرد بر عصا . و عجنت الناقة : دست زد آن ماده شتر بر زمين در رفتن . و عجن فلانا : زد بر عجان فلان . و عجن فلان : تكيه بر زمين نموده فلان برخاست از جهة پيرى و ضعف . و نيز عجن : تكيه كردن بر چيزى بهمهء كف دست . الحديث عن ابى عبد اللّه عليه السلام : اذا سجد الرجل ثم اراد ان ينهض فلا يعجن بيديه فى الارض و لكن يبسط كفيه . عجن ( ajan ) ا . ع . ورم و آماسى كه در ميان فرج و دبر ماده شتر عارض گشته و مانع لقاح وى گردد . عجن ( ajan ) م . ع . عجن البعير عجنا ( از باب سمع ) : فربه گرديد آن شتر . و عجنت الناقة : آماسيد ميان فرج و دبر آن ماده شتر . عجن ( ajen ) ا . ع . شتر فربه پرگوشت . عجن ( ojon ) ع . ج . عجين . و ج . عجان . و ج . عاجن . عجناء ( ajn ) ص . ع . ماده شترى كم شير و نيك فربه . و ماده شترى كه بن پستان وى فروهشته تا سر پستانش رسيده و سر پستان در آمده باشد . و ماده شتر آماسيده فرج . عجنة ( ajenat ) ص . ع . ماده شتر آماسيده فرج كه مانع لقاح وى گردد . و ماده شتر فربه بسيار گوشت . عجنجرة ( ajanjarat ) ا . ع . زن گرد اندام سبك روح . و ماده شتر فربه پرگوشت . عجنس ( ajannas ) ا . ع . شتر ستبر نيك استوار . عجو ( ajv ) م . ع . عجت الام ولدها عجوا ( از باب نصر ) : شير داد مادر بچهء خود را . و عجا البعير : بانگ كرد آن شتر و بدخوى گرديد . و عجافاه : بگشاد دهن را . و عجا وجهه : در پيچيد و كج ساخت روى را . و قيل : عجت الام ولد عجوا : بتاخير انداخت مادر شير دادن بچهء خود را از وقت آن . و لقى فلان ما عجاه اى شدة . و كذلك لقاه الله ما عجاه . عجوب ( ojub ) ع . ج . عجب . عجوبه ( ojube ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - هر چيز نادر و حيرت‌انگيز و شگفت‌آور . ج : عجوبها . عجوبها ( ojube - ha ) پ . ج . عجوبه . عجوة ( ajvat ) ا . ع . خرمائى نيكو در مدينه . و خرماى پرگوشت . و خرماى پر و درون چفسيده . و دير شير دادن مادر بچهء خود را . و در غير موقع شير دادن آن . عجوة ( ojvat ) ا . ع . شيرى كه بطفل يتيم خورانند . عجوجر ( ajavjar ) ا . ع . مرد ستبر استخوان . عجوز ( ajuz ) ا . ع . زن گندهء پير و كلانسال . ج : عجز و عجائز . و عجوزة نبايد گفت . اگر چه عوام مىگويند . الحديث : ان الجنة لا يدخلها العجز و اياكم و العجز العقر . و نيز عجوز : سوزن . و زمين . و خرگوش . و شير بيشه . و هزار از هر چيز . و چاه . و دشت . و دريا . و مرد دلير . و گاو ماده . و گاو نر . و سوداگر و تاجر . و سپر . و توبه . و گرسنه . و جعبه و تيردان . و كاسهء كلان . و گرسنگى . و جهنم و دوزخ . و جنگ و پيكار . و حربه و آلت جنگ . و نيزه . و حمى و تب . و خلافت . و مى . و خيمه و چادر . و خرمن آفتاب . و بلا و سختى . و پيراهن زن . و دنيا . و گرگ نر . و گرگ ماده . و رايت و علم . و كركس . و رعشه . و اسب ماديان . و نام ريگستانى . و كشتى و سفينه . و آسمان . و آفتاب . و روغن . و باد گرم . و سال . و نام درختى . و مرد پير . و زن پير و كهن سال . و نامه و نبشته . و سنگ ترازو . و صومعه . و نوعى از خوشبوى . و كفتار . و طريق و راه . و يك نوع طعامى كه از گياه دريائى ترتيب مىدهند . و عافيت . و عاجز . و گور خر ماده . و كژدم . و اسب . و سيم و نقره . و قبله . و ديگ . و خيك . و كمان . و قيامت . و لشكر . و كعبه . و ارز چيزى و نرخ آن . و سگ . و زن جوان . و زن پير و كهن سال . و مسافر . و مشك . و ميخ در قبضهء شمشير . و ملك و پادشاه . و ديگ پايه . و آتش . و ماده شتر . و خرمابن . و دم شمشير . و ولايت . و دست راست . و پرهيزگارى . ج : عجز و عجاز ( در همهء معانى ) . و ايام العجوز : هفت روز سپس زمهر بر بدين ترتيب : صن و صنبر و و بر و اللامر و المؤتمر و العلل و مطفىء الجمر كه مكفىء الظعن نيز گويند . عجوز ( ajuz ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - پيره زن كهن سال . و عجوز بد نما : پيره زال بد ريخت بد تركيب . و عجوز خشك پستان : زنى كه هرگز نزايد . و دنياى بىوفا . عجوز ( ojuz ) م . ع . عجزت المراة عجوزا ( از باب كرم و نصر ) : عجوز و كلانسال گرديد آن زن . و عجز عجزا و عجوزا . مر . عجز .