قدع ( qad ' ) م . ع . قدعت فرسى قدعا ( از باب فتح ) : باز كشيدم لگام اسب خود را تا بايستد . و قدع فلانا : باز داشت فلان را . و قدع اللسان عن الكلام : بازداشت زبان را از گفتار . و قدع اليد عن العمل : باز داشت دست را از كردار . و قدع الشيئ : گذرانيد آن چيز را . و قدع الفحل : درخست بينى گشن را بنيزه و اين را با گشن غير روا دارند . و منه : فحل لا يقدع . و اقدع من هذا الشراب يعنى جرعه بجرعه و كم كم بنوش از اين شراب . قدع ( qada ' ) م . ع . قدعت عينه قدعا ( از باب سمع ) : سست گرديد چشم او . و قدعت له الخمسون : نزديك شد سال آن بپنجاه . و نيز قدع : كم سخن شدن . و شرمگين گرديدن زن . و بد چشم شدن اسب . قدع ( qade ' ) ص . ع . فرس قدع : اسب بد چشم ترسناك . و ماء قدع : آب شور كه نوشيده نشود . و رجل قدع : مرد بسيار گريه و زارى . قدعة ( qed'at ) ا . ع . شاماكچهء خرد . قدعة ( qade'at ) ص . ع . امراة قدعة : زن كم سخن شرمگين . قدغ ( qadq ) ا . پ . پيالهء شراب خورى كه از شاخ سازند . قدغن ( qadaqan ) ا . پ . غدغن . مر . غدغن . قدف ( qadf ) ا . ع . بيخ شاخهء خرمابن يعنى آنجا كه شاخه را بريده‌اند . قدف ( qadf ) م . ع . قدفه قدفا ( از باب نصر ) : كشيد آب آن را . و قدف الماء من الحوض : بمشت گرفت آب از حوض . و قدف الشيئ : ريخت آن چيز را . و قدف من الشيئ : بمشت گرفت از آن چيز . قدقد ( qedqed ) ا . ع . كوهى كه سنگ خوب دارد و از آن ديگ سازند . قدم ( qadm ) ا . ع . جامهء سرخ . قدم ( qadm ) م . ع . قدم فلان قدما ( از باب نصر و سمع ) : بسيار پيشى نمود فلان . و قدم القوم قدما و قدما و قدوما ( از باب نصر ) : پيش در آمدند آن قوم . و قوله تعالى : يَقْدُمُ قَوْمَهُ يَوْمَ الْقِيامَةِ . و قدم على العيب قدما ( از باب سمع ) : در كنايهء از رضاى بر عيب گويند . قدم ( qedm ) ا . ع . ديرينگى و قدمت . و قدما كان كذا و كذا يعنى از زمان قديم اين چنين بود . قدم ( qodm ) ا . ع . دلير و شجاع . قدم ( qodm ) م . ع . قدم قدما و قدما . مر . قدم ( qadm ) . قدم ( qadam ) ا . ع . آنچه شخص در پيش رو و قدام خود پيش آرد . و پيش پاى . و پيشى در كار . و آنكه او را مرتبه‌اى باشد در خير و نيكوئى ، مؤنث آيد . ج : اقدام . و پى و اثر . يق : لفلان قدم صدق يعنى مر فلان را اثر نيكوئى است . و قولهم : العرب وضع قدمه فى الحرب اذا اقبل عليها و اخذ فيها . و لة فى العلم قدم يعنى او سبقت در علم دارد . و هم ذو قدم يعنى ايشان داراى شجاعت‌اند و نيز داراى سابقه‌اند . و نيز قدم : نام قبيله‌اى از تازيان . قدم ( qadam ) ص . ع . شجاع و دلير ، مذكر و مؤنث و واحد و جمع در وى يكسان است . يق : رجل قدم و امراة قدم و رجال قدم و نساء قدم . قدم ( qadam ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - باميره . و پاى . و پيش پاى و مرج و وريستاد و از سرانگشت پاى تا پاشنه . و سابقهء چيزى از خير و شر . و مسافت ميان هر دو پاى در رفتار . و قدم از جان برآوردن : ترك جان گفتن . و قدم از سر ساختن : گذشتن و پيش رفتن . و قدم افشردن : استوار شدن و ثابت قدم بودن . و قدم بر سر چيزى نهادن : ترك آن چيز كردن . و قدم بقدم : آهسته و با ملايمت . و قدم خاك : ارض و زمين . و قدم رنجه نمودن : قبول زحمت كردن در آمدن و روان شدن و راهى گشتن و رفتن و تشريف بردن . و قدم شريف : تشريف فرمائى و سرافرازى . و ثابت قدم : برقرار و پايدار و استوار و محكم و سخت و مستقيم و قايم . و وضع قدم كردن : در آمدن و داخل شدن و دخول كردن . و سر قدم : فرناك و مبال و مبرز . قدم ( qadem ) ص . ع . نيك مبارز و دلاور بسيار پيش در آيندهء در جنگ و جز آن . قدم ( qadem ) ا . ع . سنگستان نيك درشت . قدم ( qedam ) ا . ع . پيشى در كار . و ديرينگى ضد حدوث . قدم ( qedam ) م . ع . قدم قدما و قدامة . مر . قدامة . قدم ( qodam ) ا . ع . نام موضعى در يمن كه پارچهء قدمى منسوب بآنجاست . قدم ( qodom ) ا . ع . شجاع و دلير . و پيش رفتگى . و فلان يمشى القدم : فلان پيش پيش مىرود . قدم ( qodom ) ا . ع . ج . قدوم ( qadum ) . قدم ( qodom ) ص . ع . ج . قادم . قدم ( qodom ) ا . پ . عاقبت كارها . قدما ( qodam ) ا . پ . - مأخوذ از