على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

2614

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

قانون ( q nun ) ا . پ . اصل . و رسم و شكل و قاعده و طريقه و ترتيب و نظم و دستور و منوال و طرز و كانون و يا سه و روش و آئين و آداب . و شريعت . و نام كتابى مر شيخ - الرئيس ابو على بن سينا را در علم طب . و نام سازى از مخترعات معلم ثانى فارابى . و نيز قانون : حكم اجبارى كه از دستگاه حكومت مقتدرهء مملكتى صدور يابد و مبنى و متكى بر طبيعت عالم تمدن و متناسب با طبيعت انسان باشد و بدون استثنا شامل همهء افراد مردم آن مملكت گردد و اغراض مستبدانهء اشخاص را در آن دخالتى نباشد . و قانون عتيق : قانون موسى . و قانون كردن : رسم كردن و معمول نمودن و آئين نهادن و قاعده گذاردن . قانون ( q nun ) ا . ع . - مأخوذ از كانون فارسى - اصل هر چيزى و مقياس آن . ج : قوانين . قانونچه ( q nun - ce ) ا . پ . مصغر قانون يعنى قانون خرد و كوچك . و نام كتابى در علم طب . و نوسازى . قانون دان ( q nun - d n ) ا و ص . پ . واقف و آگاه بصلاح كار . قانون‌گو ( q nun - gu ) و ( q nun - gov ) ا . پ . صاحب منصبى كه مكلف باشد به نوشتن و تصريح كردن قواعد سلطنت . و نيز صاحب منصب در هر ناحيه‌اى كه آشنا باشد بقواعد و عادات و رسوم و طبيعت و محصولات آن ناحيه . قانون گوئى ( q nun - gu'i ) و و ( q nun - gov'i ) ا . پ . شغل و عمل شخص قانون‌گو . قانون‌نامه ( q nun - n me ) ا . پ . كتاب قانون و كتاب شريعت . قانون نويس ( q nun - navis ) ص . پ . نويسندهء قانون . قانونى ( q nuni ) ص . پ . منسوب بقانون . قانه ( q ne ) ا . پ . ذرع روسى را گويند كه معادل است با يازده گره و خمس گره و هر ده قانه مساوى هفت ذرع شاه مىباشد . قانى ( q ni ) و قانئ ( q ni ' ) ص . ع . بسيار سرخ . يق : احمر قان . و نيز : احمر قانئ . قاورد ( q vard ) ا . پ . نوعى از حلوا . قاوند ( q vand ) ا . پ . روغنى مانند پيه بسته كه از دانه‌اى گيرند شبيه بفندق . قاوى ( q vi ) ا . ع . گيرنده و آخذ . قاوية ( q viyat ) ا . ع . تخم مرغ . و نام باغى . و سال اندك باران . قاويل ( q vil ) ا . پ . نام گروهى از مردم شمالى . قاه ( q h ) ا . ع . زيست با ناز و ارزانى . و طاعت و فرمان بردارى . و جاه و جلال و سرعت اجابت در اكل . و تسلط و حكومت . يق : مالك على قاه : نيست تو را بر من حكومت و تسلطى . قاهر ( q her ) افا . ع . چيره شونده . و القاهر بالله : لقب محمد بن معتضد نوزدهمين خليفهء عباسى كه در سال 320 هجرى بخلافت رسيد و پس از يك سال و پنج ماه و هفت روز در 322 او را از خلافت خلع كردند . قاهر ( q her ) ص . پ . - مأخوذ از تازى - چيره و غالب و فاتح و مظفر و فيروز و كشور گشاى و توانا و باقوت . و زبر دست و ستمگر و ظالم . و قاهر الزهر : ترياق و فاذ زهر سم . قاهرة ( q herat ) ا . ع . شتاب‌زدگى . و اول هر چيزى . و گوشت ميان كتف و گردن و سرسينه و سينه . و القاهرة : تخت گاه ديار مصر . قاهره ( q here ) ص . پ . - مأخوذ از تازى - قاهر و چيره و غالب و فاتح و مقهور كننده . و دولت قاهره : دولت فاتح و مقهوركننده . قاهره ( q here ) ا . پ . پايتخت مملكت مصر . قاه‌قاه ( q h - q h ) ا . پ . خندهء به آواز بلند . قاهى ( q hi ) ا . ع . مرد فراخ حال در خانه و اهل . و خوش زيست . و مرد تيز خاطر . تيزرو . قاهى ( q hiyy ) ا . ع . مرد فراخ حال پرورده بناز . قاى ( qa'y ) ا . ع . جائى در تركستان . قأى ( qa'y ) م . ع . قاى قأيا ( از باب فتح ) : بگفت و اقرار خود ثابت كرد حق خصم را . قائب ( q 'eb ) ص . ع . غايب و غير حاضر و مستور از نظر . قائبة ( q 'ebat ) ا . ع . تخم مرغ . و مرغ . و چوزه . المثل : تخلصت قائبة من قوب يعنى جدا شد تخم از چوزه . دربارهء كسى گويند كه از صاحب و يار خود جدا گردد . و كذا : تخلصت قابة من قوب . قائت ( q 'et ) ا . ع . طعامى كه كفايت زيست انسانى كند و بدن بتواند بدان قوام گيرد . يقال : هو فى قائت من العيش . و نيز قائت : شير بيشه . قائد ( q 'ed ) ص . ع . از جلو كشندهء ستور و جز آن خلاف سائق يعنى راننده و امير لشكر . ج : قواد ( qovv d ) و قود ( qovv d ) و قادة . قائد ( q 'ed ) ا . ع . بينى كوه . و كوه دراز بر روى زمين . و زمين دراز . و بزرگتر ابزار هاى كشت . و نام آخرين ستارهء از بنات النعش . قائدة ( q 'edat ) ا . ع . پشتهء دراز گسترده بر زمين .