على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
2607
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
قاثم ( q sem ) ص . ع . بسيار بخشش و دهش و كثير العطا . قاج ( q j ) ا . پ . كدو . و خيار . و قاش و نوعى از تير . قاحب ( q heb ) ص . ع . سعال قاحب : سرفهء سخت . قاحة ( q hat ) ا . ع . گشادگى ميان سراى . ج : قوح . و نام موضعى نزديك مدينه . قاحد ( q hed ) ا . ع . از اتباع واحد مىباشد . يق : واحد قاحد يعنى تنها و يگانه . قاحزات ( q hez t ) ا . ع . سختيهاى زمانه . قاحط ( q het ) ص . ع . زمن قاحط : روزگار سخت . ج : قواحط . قاحف ( q hef ) ا . ع . خورنده و بيرون آورندهء همهء آنچه در كاسه باشد . ج : قحف . و باران سخت . و باران كه ناگاه آيد و همه چيز را ببرد . قاحل ( qahel ) ص . ع . خشك و خشكيده و پژمرده . قاحم ( q hem ) ص . ع . اسود قاحم : سخت سياه . قاخ ( q x ) ص . ع . ليلة قاخ : شب سياه و تاريك . قاد ( qad ) ا . ع . مقدار . يق : بينى و بينه قادر مح : فاصلهء ما بين من و او به مقدار نيزه ايست . قادة ( q dat ) ع . ج . قائد قادح ( q deh ) ا . ع . كبودى . و خوردگى دندان و درخت . و شكاف در چوب . و كرم چوبخواره . قادح ( q deh ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - قدحكننده . قادحة ( q dehat ) ا . ع . كرم دندان . و كرم چوبخواره . قادر ( q der ) ص . پ . - مأخوذ از تازى - توانا و قدرت دارنده و زوردار و زبر دست . و قابل و لايق و مستعد . و حاذق و كار آزموده . و قادر شدن : توانستن . و قابل گشتن . و قوى شدن و زور دار شدن و با قدرت و توانائى گشتن . و زبر دست شدن . قادر ( q der ) ص . ع . توانا . و تقدير كننده و اندازهكننده . و هر چه در ديگ پخته شده باشد . و القادر بالله : لقب احمد بن اسحق بن المقتدر بيست و پنجمين خليفهء عباسى كه در سال 381 هجرى خليفه شد و در سال 422 هجرى وفات كرد . قادر انداز ( q der - and z ) ص . پ . تير انداز و كماندارى كه تير وى خطا نكند . قادرة ( q derat ) ص . ع . ليلة قادرة : شب نرم آسان سير . يق : بين ارضك و ارض فلان ليلة قادرة . قادرى ( q deri ) ا . پ . قسمى از لباس تنگ . قادس ( q des ) ا . ع . كشتى بزرگ . و نام شهرى در اندلس كه داراى 000 ، 79 نفر جمعيت است . قادسيه ( q desiyye ) ا . پ . نام شهرى در عراق عرب كه بواسطهء جنگى كه در آنجا ما بين سپاه ايران و لشكر تازيان واقع گشت مشهور شده . قادم ( q dem ) ص . ع . از سفر باز آينده . ج : قدم ( qodom ) و قدام ( qodd m ) و قادمون . قادم ( q dem ) ا . ع . قادم الانسان : سر آدمى . ج : قوادم . و قادم الرحل : مقدم پالان . قادمان ( q dem ne ) ا . ع . بصيغهء تثنيه : دو پستان پيشين گوسپند و شتر و سر آن دو پستان . قادمة ( q demat ) ا . ع . مقدم پالان . و پر دراز بال مرغ . ج : قوادم و قدامى . ( qod m ) . و قادمة الجيش : يزك و پيش قراول لشكر . قادمتان ( q demat ne ) ا . ع . بصيغهء تثنيه : دو پستان پيشين مادكان . قادمون ( q demuna ) ع . ج . قادم . قادية ( q diyat ) ا . ع . گروه اندك . ج : قواد . يق : اتتنا قادية من الناس . قاذة ( q zzat ) ا . ع . يق : ما يدع شاذة و لا قاذة يعنى او دلاور است مىكشد هر كه را مىبيند . قاذف ( q zef ) ص . ع . ناقة قاذف : ماده شترى كه از تيزروى خود را در پيشاپيش شتران ديگر اندازد و پيش رود . و نيز قاذف : سنگ انداز . يق : هم بين حاذف و قاذف ، الحاذف بالعصا و القاذف بالحجارة . قاذور ( q zur ) ص . ع . رجل قاذور : مردى كه با مردم نياميزد از بدى خوى خود . و مرد كناره گزين . قاذورات ( q zur t ) ع . ج . قاذورة . قاذورات ( q zur t ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - پليديها و نجاستها و ناپاكيها . قاذورة ( q zurat ) ا و ص . ع . پليدى و نجاست . و فاحشگى و زنا و شرب خمر و جز آن . ج . قاذورات . و نيز قاذورة : مرد غيور و غيرتمند . و مرد بدخوى . و مردى كه ناخوش دارد چيزى را و نخورد آن را . و شترى كه در كرانهء از شتران ديگر فرو خوابد . و رجل قاذورة : مردنا آميزندهء با مردم از بدخوئى . و مرد كناره گزين . و كذا : رجل ذو قاذورة . قاذوره ( q zure ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - پليدى و نجاست .