على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

2581

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

چاره و انديشه . و فكرى به حال فلان كردن : چاره در كار آن كردن . فكز ( fakz ) و ( fakaz ) ا . پ . دودكش بخارى و حمام و آتشدان و ديگدان و جز آن . فكع ( fak ' ) م . ع . فكع فكعا ( از باب فتح ) : بامداد كرد . و ذهب فما يدرى اين فكع يعنى رفت و معلوم نشد كجا رفت و كجا بامداد كرد . و فكع فكعا و فكوعا ( از باب سمع ) : خاموش گرديد و سر فروافگند از اندوه و يا از خشم و غضب . فكك ( fakak ) ا . ع . فراخى قدم . و شكستگى يكى از دو فك . و گشادگى پيوند دوش از استرخا . و فروهشتگى . و سستى و ضعف . فكك ( fakak ) م . ع . ما كنت افك و لقد فككت فككا ( از باب سمع ) : پيوند بازوى من گشاده و سست نبود از ضعف و سستى گشاده شد . و ما كنت فاكا و لقد فككت ( از باب سمع و كرم ) يعنى پير كلانسال نبودم ولى پير شده . فككة ( fakakat ) ع . ج . فاك . فكن ( fakn ) م . ع . فكن فى الكذب فكنا ( از باب نصر ) : ستيهيد در دروغ و در گذشت در آن و باز نايستاد از آن . فكن ( fekan ) ص . پ . كسى كه چيزى را بر مىافگند و برمياندازد و بر باد مىدهد ، و هميشه بطور تركيب استعمال مىشود . فكنة ( foknat ) ا . ع . پشيمانى برگذشته . فكندن ( fakandan ) و ( fekandan ) ف م . پ . انداختن و برانداختن . و دور انداختن . و به زير انداختن . و گستردن . فكندنى ( fakandani ) و ( fekandani ) ا . پ . فرش و گليم . و هر چيز گستردنى . فكنده سر ( fekande - sar ) ص . پ . خجل و منفعل و شرمنده . و كسى كه در حال مراقبه باشد . فكنده سرين ( fekande - sorin ) ص . پ . كسى كه چار زانو و مربع نشيند . فكور ( fakur ) ص . ع . بسيار انديشه و بسيار در خاطر آورنده . فكوع ( foku ' ) م . ع . فكع فكعا و فكوعا . مر . فكع . فكوك ( fokuk ) م . ع . فك فكا و فكوكا . مر . فك . فكه ( fakah ) م . ع . فكه فكها و فكاهة . مر . فكاهة . فكه ( fakeh ) ص . ع . مرد ميوه خوار . و خوش طبع و خوش منش و بسيار خنده و خنده زنان سخنگوى با ياران . و فيرنده و نازنده . و كسى كه غيبت مردم خوش آيند وى باشد . يقال : هو فكه باعراض الناس : او خوش دارد غيبت مردم را . ج : فكهين ( در همهء معانى ) . فكهانى ( fakh niyy ) ا . ع . ميوه فروش . فكهين ( fakehin ) ع . ج . فكه . و قرىء قوله تعالى : وَ نَعْمَةٍ كانُوا فِيها فاكِهِينَ يعنى بازندگان و فيرندگان . فكير ( fekkir ) ص . ع . بسيار انديشه . فكيف ( fakayfa ) م ف . پ . - مأخوذ از تازى - يعنى پس چگونه و پس چرا و چه قدر و تا چه اندازه بيشتر و يا كمتر . و دليل اقوى . فكيهة ( fakihat ) ا . ع . خوش منشى و خوش طبعى . فگار ( feg r ) ا . پ . جراحت پشت چاروا از سوارى و از باركشيدن بسيار . فگار ( feg r ) و فگال ( feg l ) ص . پ . لنگ و چلاغ و زمين‌گير و بجا مانده . و مجروح و زخم دار . و آزرده و رنجور و غمناك . و شوريده و پريشان و سرگشته و آشفته . و دل‌فگار : آزرده . فگامه ( fag me ) و فگانه ( fag ne ) و ( feg ne ) ا . پ . بچهء سقط شده خواه از انسان باشد و يا حيوان ديگر . و بچهء در شكم مادر مرده . فگندن ( fagandan ) و ( fegandan ) ف م . پ . افگندن . و بكنار گذاشتن . فل ( fol ) ا . پ . نيلوفر . و بيخ نيلوفر . و چوب درخت سفرجل و آبى . فل ( fol ) ع . مخفف فلان . يق : يا فل يعنى اى فلان . و گاه در مؤنث گويند : يا فل ( fola ) . مر . فلان . فل ( fall ) ا و ص . ع . رخنهء روى شمشير . ج : فلول . و گروه مردم . و مرد هزيمت يافته . يق : جاء فل القوم يعنى آمدند مردمان هزيمت يافتهء فرار كرده ، و در اين معنى اخير واحد و جمع در وى يكسان است . يق : رجل فل و قوم فل ، و گاه بر فلول و افلال و فلال جمع بسته شود . فل ( fall ) م . ع . فله فلا ( از باب نصر ) : رخنه كرد در وى و شكست آن را . يق : فللته فانفل : شكستم آن را پس شكسته شد . و فل القوم : هزيمت داد قوم را و گريزاند . و فل عقله : رفت از وى دانش او و باز آمد . فل ( fell ) ا . ع . ترى . و زمين بىگياه . و موى تنك . فل ( foll ) ا . ع . زمينى كه باريده شود و گياه نروياند . و زمينى كه چند سال باران به آن نرسيده . و زمين باران نرسيدهء ميان دو زمين باران رسيده . و زمين بىآب و گياه . و هر آنچه برافتد از چيزى مانند برادهء طلا و برادهء آهن و شرارهء آتش و واحد و جمع در وى يكسان است ، و گاه بر افلال جمع بسته شود . فل ( foll ) و ( fell ) ا . ع . زمين خشك بىباران و بىگياه . و زمين كوير . فلا ( fal ) ا . ع . ج . فلاة .