على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
2512
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
( از باب سمع ) : پر شد دهن آن شتر از گياه . و فئم حارك البعير : پيهناك گرديد سر شانهء آن شتر . و يق للبعير اذ امتلا شحما : قد فئم حاركه ( مجهولا ) . فاما ( fa - amm ) ع . يعنى لكن . و يقينا . و اگر . فامترش ( f m - torc ) ص . پ . درشت و تند و غير مطبوع . فامر ( f mer ) و فامره ( f mere ) ا . پ . نام شهرى در تركستان نزديك فرخاركه مشك از آنجا آورند . فامى ( f miyy ) ا . ع . سير فروش . و گندم فروش . فامية ( f miyat ) ا . ع . نام شهرى در شام . فان ( fa - enna ) ع . يعنى بدرستى و تحقيق كه . فاناك ( f - n k ) ص . پ . كسى كه در زبان وى لكنت باشد و در تكلم فافا كند و حرف ف را مكرر نمايد . و سخن فاناك : سخنى كه اين چنين شخصى گويد . فاناكى ( f - n ki ) ا . پ . لكنت در زبان . و فافا گوئى در تكلم . فانق ( f neq ) ص . ع . املد فانق : مردم نازك اندام خوش عيش . فانوس ( f nus ) ا . پ . - مأخوذ از يونانى - هر چراغى كه جهة روشن كردن مسافت زيادى بر بالاى بلندى مانند منار و جز آن نصب كنند . و آلتى كه از مواد غير حاجب نور سازند - خواه آن ماده شيشه و بلور باشد و يا كاغذ و يا پارچه - و در آن چراغ گذارند تا از باد محفوظ ماند . و چراغ محفظه دارى كه در آمد و رفت با خود بردارند و هموج و هموج و يا هموج نيز گويند . و فانوس خيال و يا فانوس گردان : فانوسى كه در آن صور چند كشند و آن صور بواسطهء حرارت و گرمى چراغ بگردش درآيند . و كنايه از آسمان . فانوس ( f nus ) ا . ع . نمام و سخن چين ، و قيل : و كان فانوس الشمع منه . فانه ( f ne ) ا . پ . چوبك تنكى كه در زير در نهند تا گشوده نگردد و درود گران در شكاف چوبى كه مىشكافند فرو مىبرند و كفش گران در فاصلهء قالب و كفش مىگذارند . و زبانهء آتش . و زبانهء چوب . و زبانهء ترازو . فانى ( f ni ) ا . ع . پير سالخورده . فانى ( f ni ) ص . ع . پير و كلانسال . فانى ( f ni ) ص . پ . - مأخوذ از تازى - ناپايدار و ناپاينده و نيسته و سپرى و زوالپذير و بىثبات . فانيذ ( f niz ) ا . ع . - مأخوذ از پانيذ فارسى - قند سپيد . و نوعى از حلوا . فأو ( fa'v ) ا . ع . شكاف و فرجهء ميان دو كوه . و زمين پاسپردهء نرم ميان دو زمين سنگلاخ سوخته . و شب . و جاى فروشدن آفتاب . و تنگجاى وادى كه بسوى جاى فراخ رود . و ريگ تودهء گرد و مدور . و جاى تابان و لغزان . و زمين مغاك نيكو خاك در ميان كوه . و نام دهى . فأو ( fa'v ) م . ع . فأوت راس الرجل فأوا ( از باب نصر ) : شكافتم سر آن مرد را به زخم شمشير . و نيز فأو : زدن . و شكافتن . فاوا ( f v ) ا و ص . پ . شرمنده . و رسوا . و شرمندگى . و رسوائى . و فاوا بودن : شرمنده بودن . فاوانيا ( f v niy ) ا . ع . عود صيلب و كهيانا . فأوى ( fa'v ) ا . ع . سر نره . فاه ( f h ) ا . ع . دهن . ج : افهاه . فاهقة ( f heqat ) ا . ع . زخم تير . و هر جراحتى كه خون از وى روان باشد . و داغ بر فهقة . فاهم ( f - ham ) م ف . پ . با هم و معا و همراه هم . و فاهم آمدن : با هم آمدن و همراه هم آمدن . و با يكديگر كشيده شدن . و متناسب شدن . فاهم ( f hem ) ص . پ . - مأخوذ از تازى - زيرك و داراى فهم و ادراك . فأى ( fa'y ) م . ع . فايت الراس الرجل فأيا : شكافتم سر آن مرد را به زخم شمشير . فائت ( f 'et ) ص . ع . در گذشتهء از وقت و فوت شده . و گم شده . و گريخته . فائجة ( f 'ejat ) ا . ع . گروه . و فراخى ميان دو بلندى از زمين درشت و ريگ توده . فائح ( f 'eh ) ص . ع . منتشركنندهء بوى . فائحة ( f 'ehat ) ا . ع . خوشبوئى . فايد ( f yad ) پ . كلمهء رابطه كه در انتها استعمال مىگردد يعنى تا والى و حتى . فائدة ( f 'edat ) ا . ع . آنچه داده و يا گرفته شود از دانش و مال و جز آن . ج : فوائد . و هر زيادتى كه براى انسان حاصل گردد . و آنچه حاصل شود براى شخص از مال تازهء از قبيل طلا و نقره و مملوك و مواشى . فايده ( f yede ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - سود و نفع و منفعت و بياور و آمرغ . و حاصل و پيدايش و ما حصل از هر چيزى و بهره و دست برد و محصول . و هر زيادتى و افزايشى كه براى انسان حاصل گردد . و ملاحظه . و علامت و نشان . و بيان . فايدهمند ( f yede - mand ) ص . پ . سودمند و مفيد و نافع . و بهرهمند . فائر ( f 'er ) ص . ع . جوشنده .