على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

2501

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

غيض ( qayz ) م . ع . غاض الماء غيضا و مغاضا ( از باب ضرب ) : كم شد آب . و به زمين فرو شد آب . و غيض الماء غيضا ( مجهولا ) : كم كرده شد آب . و فرو شد به زمين . و غاض ثمن السلعة : كم شد بهاى آن متاع . و غضت الماء : كم كردم آب را و فرو خورانيدم آن را به زمين . و غضت ثمن السلعة : كم كردم بهاى آن كالا را ( لازم و متعدى ) . و قوله تعالى : وَ ما تَغِيضُ الْأَرْحامُ : آنچه كمتر از نه ماه در رحم بماند . و غاض الكرام و فاض اللئام : كمند مردمان كريم جوانمرد و بسياراند مردمان لئيم . غيض ( qiz ) ا . ع . آنچه از خرمابن برآيد مانند دو نعل برهم نهادهء تيز اطراف و ميان وى بار آن نهاده شده . و يا شكوفهء نخستين خرما بن . و آنچه از ليف خرمابن برآيد كه مىخورند آن را و بتازى عجم گويند . غيضات ( qayz t ) ع . ج . غيضة . غيضة ( qayzat ) ا . ع . بيشه و جنگل . و درختان انبوه در جاى نشيب . و ايستاد نگاه آب . و درختان پده كه انبوه باشند . ج : غيضات و غياض و اغياض . و نيز غيضة : نام ناحيه‌اى نزديك موصل . غيط ( qayt ) م . ع . غاط فيه غيطا ( از باب ضرب ) : فرو شد در آن و در آمد در آن و پوشيده شد و ناپديد گرديد ( واوى و يائى ) . غيطان ( qit n ) ع . ج . غوط . غيطل ( qaytal ) ا . ع . گربه . و غيطل الضحى : آخر چاشت اى حيث تكون الشمس من مشرقها كهيئتها من مغربها وقت الظهر . غيطل ( qaytal ) ا . ع . ج . غيطلة . غيطلة ( qaytalat ) ا . ع . اكل و شرب . و شادمانى و فرح بر امن و امان . و چيرگى و غلبهء خواب . و اختلاط تاريكى شب . و مال نافرمان كن مردم را . و نعمت دنيا . و درختان انبوه و درهم پيچيده . و درختان گز . و جماعت مردم . و گاو شيرده . و آهوى شيرده . ج : غياطل . و گاو مادهء وحشى . و خروش و غوغا . و تاريكى . ج : غيطل . غيطم ( qaytamm ) ا . ع . شير خفتهء دفزك . غيطول ( qaytul ) ا . ع . غوغا و آوازهاى در آميختهء باهم . و تاريكى برهم نشسته . و تاريكى و ظلمت . غيظ ( qayz ) ا . ع . خشم . و سخت‌ترين خشم . وحدت و تيزى خشم . و اول خشم . و خشم پنهان بواسطهء عجز . و گاه غيظ را در مقام غضب و غضب را بجاى غيظ استعمال كنند . و نيز غيظ : نام مردى . غيظ ( qayz ) م . ع . غاظه غيظا ( از باب ضرب ) : بخشم آورد او را . غيظ ( qayz ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - خشم . و خشم سخت و پنهان . غيف ( qayf ) ا . ع . گروه مرغان . غيفان ( qayf n ) و ( qayyaf n ) ا . ع . درخت مرح . و يا درخت مرخ . غيفان ( qayaf n ) م . ع . غافت الشجرة غيفانا ( از باب ضرب ) : متمايل شد شاخه هاى آن درخت از چپ و راست و ناويد . غيفة ( qayfat ) ا . ع . جاى آمد و شد شير بيشه . غيل ( qayl ) ا . ع . شيرى كه زن جماع كرده بچه را دهد . و شير زن باردار . و بازوى ستبر پرگوشت . و كودك فربه كلان جثه . و آب روان كه در كشت زار رود . الحديث : ما سقى بالغيل ففيه العشر و ما سقى بالدلو ففيه نصف العشر . و خطى كه بر چيزى كشند . و نگار جامه . و جامهء فراخ . و هر رودبارى كه چشمه‌هاى روان باشد . و هر چه دور باشد و نزديك نمايد . و نام آبى در بن كوه ابو قبيس كه گازران در آن جامه شويند . غيل ( qayl ) م . ع . جماع كردن مرد زن شيرده را ( و الفعل من ضرب ) . غيل ( qil ) و ( qayl ) ا . ع . درختان انبوه و درهم پيچيده . ج : اغيال و غيول . و هر رودبار با آب . غيل ( qil ) ا . ع . جنگل . و درختان نى و حلفا . و بيشهء شير . غيل ( qiyal ) ع . ج . غيلة . غيل ( qoyol ) ص . ع . ابل غيل : شتران بسيار . و شتران فربه . و كذلك بقرغيل . غيلان ( qayl n ) ا . ع . نام مردى . و ام غيلان : درخت طلح و اقاقيا و مغيلان . غيلان ( qil n ) ع . ج . غول . و غيلان الوغى : سپاهيان دلير و شجاع . غيلة ( qaylat ) ا . ع . زن فربه . غيلة ( qilat ) ا . ع . رضاع و شير دهى . و جماع در حال رضاع . و جماع در حال حمل . و مىگويند : اضرت الغيلة بولد فلان درصورتىكه مادر آن ولد جماع كرده شده باشد در حين رضاع وى . الحديث : لقد هممت ان انهى عن الغيلة . و نيز غيلة : شقشقة و شش مانندى كه در هنگام مستى از دهن شتر برآيد . و مكر . و قتل و كشتن ناگهانى . و قتله غيلة : بفريب و حيله به جائى برد وى را و كشت . غيلم ( qaylam ) ا . ع . جاى بيرون آمدن آب در چاه . و دختر نيكو روى بشهوت رسيده . و جوانى كه فرق سروى پهن و پرموى بود . و سنگ پشت نر . و ما بالدار غيلم : نيست در خانه كسى . و نيز غيلم : غوك . غيلمى ( qaylamiyy ) ا . ع . جوانى كه فرق سر وى پهن و پر موى باشد .