على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
2448
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
غانيه ( q niye ) ص . پ . - مأخوذ از تازى - زن سرودگوى و خواننده . و روسپى . غاو ( q v ) ا . پ . گاو . و مغارهء در زير زمين كه در آن جانوران بسر برند . و نيز مغارهاى كه گوسپندان در آن خوابند . غاوجى ( q veji ) ا . پ . غارجى . غاوش ( q vac ) و ( q voc ) ا . پ . خيار بزرگى كه جهة تخم نگاهدارند . و نيز خوشهء انگور رسيده كه نيز جهة تخم گذارند . غاوشنگ ( q v - cang ) ا . پ . چوبى كه بر سر آن سيخ آهنين نصب كنند و بر كفل و سرين خر و گاو خلانند تا تند راه رود و غوشنگ نيز گويند . غاوشو ( q vcu ) ا . پ . عاشقى كه عشق وى بدرجهء كمال رسيده باشد . و خيار بزرگ تخمى كه براى تخم نگاهدارند . و خوشهء انگور نارسيده و غوره . غاووش ( q vuc ) ا . ع . خيار بزرگى كه جهة تخم نگاهدارند . غاوون ( q vun ) ع . ج . غاوى . غاوه ( q ve ) ا . پ . نام كوهى . غاوى ( q vi ) ا و ص . ع . گمراه . و نوميد . ج : غواة و غاوون . و ديو . و شيطان . و ملخ . قوله تعالى : وَ الشُّعَراءُ يَتَّبِعُهُمُ الْغاوُونَ يعنى شياطين و يا گمراهان از مردم و يا كسانى كه دوست مىدارند شاعرى را كه مردم را هجو گفته باشد و يا كسانى كه دوست مىدارند شاعرى را كه مدح ايشان را كرده باشد به چيزى كه در ايشان نباشد و يا كسانى كه حلال و حرام را بيان مىكنند و به آن عمل نمىنمايند . و قولهم : راس غاد : سر كوچك . غاوية ( q viyat ) ا . ع . توشهدان . و مشكى كه در آن آب باشد . غاى ( q y ) و غايات ( q y t ) ع . ج . غاية . غائب ( q 'eb ) ص . ع . ناپديد . ج : غيب و غياب و غوائب و غيب و غيب . غائب ( q 'eb ) ا . ع . چيزى كه پنهان شود . غايب ( q yeb ) ا و ص . پ . - مأخوذ از تازى - غير حاضر و كسى كه حاضر نباشد . و پنهان و مخفى و نهفته و پوشيده و ناپديد و غير مرئى . و گم گشته . و باصطلاح صرف و نحو : سيوم شخص . و غايب شدن : پنهان شدن و مخفى گشتن و ناپيدا گرديدن و نابود شدن و گم گشتن . و غايب كردن : گم كردن . و تلف نمودن . و پنهان كردن . غايبانه ( q yeb ne ) م ف . پ . - مأخوذ از تازى - بطور غير حاضر . و بطور نامرئى . غايب باز ( q yeb - b z ) ص . پ . ساحر و افسونگر و شعبدهباز و نيرنگ ساز و حقهباز . غائبة ( q 'ebat ) ص . ع . مؤنث غائب . ج : غائبات و غيب . غاية ( q yat ) ا . ع . پايان هر چيزى از زمان و مكان . و آنچه براى آن خلق شده . ج : غاى و غايات . و مقصود و غرض . و نهايت طاقت . يق : غايتك ان تفعل كذا يعنى نهايت طاقت تو و منتهاى جد تو است كه چنين كنى . و نيز غاية : علم و رايت . ج : غايات . و دكان شراب فروشى . و محبس . و غاية الاصابع : انگشت كوچك . و غاية الغاية : اكثرا و بيشتر اوقات و بسيار وافر . و غاية القصوى : نهايت و منتها . و علم الغاية : علوم رياضى . غاية ( q yat ) م . ع . غييت غاية ( از باب ضرب ) : برپا ساختم علم را . غايت ( q yat ) ا و ص . پ . - مأخوذ از تازى - بمنتها درجه و منتها اليه و نقطهء آخر . و بسيار زياد . و مقصود و غرض . و انتها و پايان و آخر و انجام . و نقطهء عزيمت . و نقطهء ميعاد - گاهى كه از آن سود برند . و مخصوصا . و بطور عظمت . و بطور بينهايت . غائر ( q 'er ) ص . ع . فرو شونده . و در نشيب فرو رونده . و زمين پست . غائر ( q 'er ) و غاير ( q yer ) ص . پ . - مأخوذ از تازى - هر چيزى فرو رفتهء در غور . و جائى كه داراى عمق بسيار باشد . و چشم فروشدهء بمغاك . و هر چيز پست و فروشده . غائرة ( q 'erat ) ا . ع . نيمروز و نصف النهار و ميان روز . غائض ( q 'es ) ص . ع . ناگاه بر چيزى آينده . و داناى بركار . غائصة ( q 'esat ) ا . ع . زنى كه بحرص جماع شوى را از حيض خود آگاه نكند تا از آن پرهيز نمايد . الحديث لعن الله الغائصة و المغوصة و مغوصة : آنكه حيض را بهانه كند بر شوى . غائض ( q 'ez ) افا . ع . كم شونده . و فروشونده . و كمكننده و كاهنده . غائط ( q 'et ) ا . ع . زمين مغاك پست فراخ . ج : غيطان و غياط و اغواط و غوط . و كنايه از پليدى مردم بدانجهت كه هنگام قضاى حاجت به طرف زمين پست مىروند . غايط ( q yat ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - پليدى مردم و چامين و چاميز و پاچايه . و سرگين . ديگر حيوانات . غائكة ( q 'ekat ) ا . ع . زن گول بىخرد غائل ( q 'el ) ا . ع . غائل الحوض : آنچه از حوض دريده باشد . غائلة ( q 'elat ) ا . ع . سختى و بلا . ج : غوائل . و فساد و شر . و حقد و دشمنى باطنى . و كينه . و فجور . و غائلة الحوض : آنچه از حوض دريده باشد . و غائلة الصداع : رنج و آزار درد سر . غائلة ( q elat ) ص . ع . در مبالغه گويند : غول غائلة . و قولهم : اتى غولا غائلة اى امرا داهيا منكرا .