على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

2396

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

چيزى را از پنهانى بيرون آوردن . علانين ( al nina ) ع . ج . علانية . علانيون ( al niyyuna ) و علانيين ( al niyyina ) ع . ج . علانى . علاوة ( al vat ) ا . ع . زيادت و افزونى . و بلندى . علاوة ( al vat ) و ( ol vat ) ا . ع . علاوة الشيئ : بهترين و بلندترين چيزى . و كذلك علاوة الشيئ . علاوة ( el vat ) ا . ع . سربارى . و هر چيز كه بر بالاى بار شتر گذارند و يا بر آن بياويزند مانند مشك و سفره و مطاره و جز آن . ج : علاوى . و سر آدمى ما دامى كه بر گردن باشد . يق : ضربت علاوته : زدم بر سر او . و بالاى سرو گردن . و افزونى و زيادت از هر چيزى . و نام اسبى . علاوة ( ol vat ) ا . ع . علاوة الدار : جانب بالاى خانه و اعلاى آن . و علاوة الريح : دست بالاى باد . يق : كن فى علاوة الريح : باش در دست بالاى باد شكار ، و فى سفالتها : در دست پائين شكار تا آنكه شكار بوى تو را نيابد . علاوه ( al ve ) م ف . پ . - مأخوذ از تازى - زياده و افزون و بيش . و بر بالا و بر روى . و زيادتر و بيشتر . علاوى ( al v ) ع . ج . علاوة . علاه ( el h ) ع . ج . علهان . علاهم ( ol hem ) ا . ع . شتر درشت بزرگ جثه . علاهى ( al h ) ع . ج . علهان . علاية ( al yat ) ا . ع . هر جاى بلند . علائق ( al 'eq ) ع . ج . علاقة و علاقة . و . ج . عليقة . علايق ( al yeq ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - گرفتاريها . و بستگيها . و علايق روزگار : گرفتارى و بستگى بامور معيشت . علائم ( al em ) و علايم ( alayem ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - نشانها و نمايشها و علامتها . علب ( alb ) ا . ع . نشان و اثر . و جاى درشت . و هر چيز سخت و رست . و زمينى كه اگر مدتها بر آن باران بارد باز هم هيچ نروياند . ج : علوب . علب ( elb ) م . ع . علبه علبا ( از باب نصر ) : نشان كرد آن را و خراشيد آن را . و اثر گذاشت در آن . و علبه علبا ( از باب ضرب و نصر ) : بريد آن را . و علب مقبض السيف : استوار بست قبضهء شمشير را از پى گردن شتر . علب ( elb ) ا . ع . جاى درشت . و مردى كه هر چه دارد در آن كسى طمع كردن نتواند . و زمينى كه هر چه باران بر آن بارد چيزى نروياند . و روئيد نگاه درخت كنار . ج : علوب . علب ( elb ) و ( olb ) ص . ع . ضب علب او علب : سوسمار سالخورده . و كذلك تيس علب او علب . علب ( olb ) ا . ع . سوسمار سالخورده . علب ( alab ) ا . ع . سختى و درشتى . و گرفتگى . و بيمارى در پى گردن شتر . علب ( alab ) م . ع . علب علبا ( از باب سمع و نصر ) : درشت گرديد و سخت شد . و خشك گرديد . و ستبر شد . و علب اللحم : برگرديد بوى آن گوشت پس از سختى . و علب حد السيف : رخنه‌دار شد دم شمشير . و قد علب ( مجهولا ) : مبتلا شد ببيمارى علب . علب ( aleb ) ص . ع . هر چيز سخت و رست . علب ( aleb ) ا . ع . بز كوهى درشت و بزرگ . و سوسمار سالخورده . علب ( olab ) ع . ج . علبة . علباء ( elb ' ) م . ع . علبى عبده علباء : سوراخ كرد پى گردن بندهء خود را و يا بريد آن را . و علبى الرجل : نمايان گرديد پى گردن آن مرد از كلانسالى . علباء ( elb ' ) و ( alb ' ) ا . ع . پى گردن . ج : علابى . و چون مردى پير شود گويند : تشنج علباء الرجل . علباءان ( elb ' ne ) و علباوان ( elb v ne ) ا . ع . بصيغهء تثنيه : دو پى گردن . علبة ( elbat ) ا . ع . گره درشت از درخت كه از آن كندهء پاى مجرمان و بنديان سازند . و شير دوشهء چرمين . علبة ( olbat ) ا . ع . خرمابن دراز . و شير دوشهء چرمين و يا چوبين . ج : علاب و علب . علبط ( olabet ) ا . ع . گلهء گوسپند از پنجاه تا هر قدر كه باشد . و شير خفتهء دفزك شده . و هر چيزى درشت و ستبر . و ثقل و گرانى تن . و القى عليه علبطه : اى ثقل شخصه . علبطة ( olabetat ) ا . ع . گلهء گوسپند از پنجاه تا هر قدر كه باشد . و ستبر . علبوبة ( olbubat ) ا . ع . برگزيده و مهتر قوم . علبية ( elbiyat ) ا . ع . ماده شتر چركين . علة ( allat ) ا . ع . نياز و حاجت . ج : علات . و آنچه بدان بهانه كنند . و سختى حال . علة ( ellat ) ا . ع . آنچه بدان بهانه كنند . و بيمارى . و كار نو كه شخص را از اراده‌اى كه داشت باز دارد . ج : علل و علات . و علة الشيئ : سبب آن چيز . و حروف العلة : واو و يا و الف منقلب از آنها . المثل : لا تعدم الخرقاء علة يعنى ماده شتر خرقاء علتها را حس مىكند . مر . خرقاء . و اين مثل را دربارهء كسى گويند كه با وجود قدرت بر كارى عذر آورد .