على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

2384

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

و مانند آن كه صاحبش اعتقاد ملكيت آن را دارد . و بستنگاه گره . و عهد و پيمان بسته شدهء ميان قوم . و جاى درختناك . و نخلستان . و گياه پسندكنندهء شتر . و آنچه پسند و كافى باشد مرد را . و نرهء سگ . و هر زمينى كه در آن فراخى و ارزانى بود . و لزوم و وجوب نكاح و بيع و هر چيزى . و گوشهء چراگاه . و شتر مضطرب بسوى درخت . و كج بستگى دست شكسته . المثل : هو آلف من غراب عقدة : او مألوف تراست از زاع زمين درختناك . و تصرف عقدة لانها اسم كل ارض مخضبة و تمنع لانها علم ارض بعينها . عقدة ( aqadat ) ا . ع . بن زبان . عقدة ( aqadat ) و ( aqedat ) ا . ع . ريگ تودهء متراكم برهم نشسته . واحد : عقد و عقد . عقدت ( oqdat ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - عقده و گره . و هر چيز مشكل و دشوار . عقدتان ( oqdat ne ) و عقدتين ( oqdatayne ) ا . ع . بصيغهء تثنيه سر و دنب اژدها . عقدت گشا ( oqdat - goc ) ص . پ . مشكل‌گشا و عقده‌گشا . عقدساز ( aqd - s z ) ا . پ . جواهرى . عقدنامه ( aqd - n me ) ا . پ . نامه و قبالهء زناشوئى . عقده ( oqde ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - گره . و هر چيز مشكل و دشوار . عقده‌گشا ( oqde - goc ) ص . پ . مشكل گشا . عقده‌گشائى ( oqde - goc i ) ا . پ . حل مشكلات و آشكار نمودن كار مشكل و دشوار . عقر ( aqr ) ا . ع . بنيان و اصل هر چيزى . و نشانى مانند شكاف در پاى اسب و شتر . و گشادگى ما بين پاهاى برجهنده . و كوشك ويران . و ابر پارهء سپيد . و ابرى كه از پيش آفتاب پيدا شود و بپوشاند چشمهء آفتاب و گرداگرد آن را . و ابرى كه از كرانهء آسمان خيزد و از دور بانگ تندر شنيده شود و نمايان نگردد . و بناى بلند . و سپيد هر چه باشد . و نام چند موضع و چند ده . و عقر الدار : فرود آمد نگاه قوم . و درشتم گويند : جدعا له و عقرا و حلقا يعنى قطع كناد خدا بينى او را و خسته كناد جسد او را و برساناد در گلوى وى دردى . عقر ( aqr ) و ( oqr ) م . ع . عقرت المراة عقرا و عقرا و عقارا و عقارا ( از باب ضرب ) : نازاينده شد آن زن . و عقره عقرا : ريش كرد آن را و مجروح ساخت . و عقر البعير بالسيف : زد دست و پاى آن شتر را بشمشير ، و در غير دست و پاى عقر نگويند . و بسا گويند : عقر البعير يعنى نحر كرد آن شتر را . و عقرت المراة عقرا : نازا شد آن زن و منقطع گشت مدت آبستنى آن . و عقر ظهر الدابة السرج او الرحل : ريش كرد زين پشت آن ستور را . و كذا : عقرته انا . و قولهم : عقرب بى : به طول انجامايندى تو حبس من را و گويا پى كردى شتر من را تا قادر بر حركت نباشم . و نيز عقر : پى كردن ستور . و بر گور كشتن شتر را . منه الحديث : لا عقر فى الاسلام . و سر درخت خرمابن بريدن . و بريدن درخت هر چه باشد . و بازداشتن از رفتن . و عقر بالصيد عقرا ( از باب نصر ) : در پى شكار افتاد . و عقر الكلاء : خورد آن گياه را . عقر ( aqr ) و ( oqr ) ا . ع . منزل . و كوشك . و ميان سراى و اصل آن . و فرود آمد نگاه قوم . و شكاف ميان دو چيز . عقر ( oqr ) ا . ع . كابينى كه بشبههء وطى و يا بوطى غصب واجب شود . و كابين زن . و طعمه و خورش . و برگزيده و بهترين گياه . و نيكوترين ابيات قصيده . و مردى كه ويرا فرزند نشده باشد . و مرد بىفرزند . و بيضة العقر : بيضه‌اى كه بدان دوشيزه را بيازمايند وقت دوشيزگى بردن . و اول تخم ماكيان و يا تخم پسين آن . و يا تخم خروس چه تازيان را گمان اين است كه خروس سالى يك مرتبه تخم مىكند . و نيز اين لفظ را در هر چيز كه نادر بود و هر عطيه و تحفه‌اى كه يك بار اتفاق افتد و از جائى رسد كه اميد نداشته باشند و مانند آن استعمال كنند . و قولهم : لقحت الناقة عن عقر يعنى پس از نازائى آبستن شد آن ماده شتر . عقر ( oqr ) م . ع . عقر الامر عقرا ( از باب كرم ) : سودمند شد آخر كار . و عقرت المراة : نازا شد آن زن . و نيز عقر : امتحان كردن زن را به ترك جماع كه دوشيزه است و يا غير آن . و بركندن پوست خرمابن و برگرفتن پيه آن را و به اين دو معنى اخير از ضرب آيد . عقر ( oqr ) و ( oqor ) ا . ع . دنبالهء حوض . و جاى آب خوردن ستور از حوض . ج : اعقار . و ميانهء آتش و معظم آن . و محل اجتماع آن . عقر ( aqar ) ا . ع . آفت و حادثه . عقر ( aqar ) م . ع . عقر عقرا ( از باب سمع ) : ناگهان ترسناك گشت پس قدرت حركت در وى نماند و متحير و سرگشته گرديد و پايش لرزيد . عقر ( aqer ) ص . ع . مرغى كه پرش از آفتى كه رسيده نرويد . عقر ( oqar ) ص . ع . سرج عقر : زينى كه پشت ستور را ريش كند . و رجل عقر : مردى كه شتران را بمانده كردن خسته كند . عقر ( oqor ) ع . ج . عقور . عقر ( oqqar ) ع . ج . عاقر . عقراء ( aqr ' ) ا . ع . ريگ تودهء بلند . عقراء ( oqar ' ) ع . ج . عقور .