على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
1641
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
از آن حصير بافند . و ديهيم و تاج پادشاهان . و افراز رخ : قسمت بر آمدهء گونه . و رخ آوردن : آمدن . و رخ دادن : رو دادن و عارض شدن و روى آوردن . رخ ( raxx ) م . ع . رخه رخا ( از باب نصر ) : پاسپر و لگدكوب كرد آن را . و رخ الشراب : آميخت شراب را . رخ ( roxx ) ا . ع . يك نوع گياهى نرم و يا گياه تازه . و مهرهاى از مهرههاى شطرنج . ج : رخخة . و مرغى بزرگ جثه و موهوم كه كرگدن را بمنقار و يا بچنگال خود برداشته مىپرد و گويند هذا الطائر فى جزائر الصين و يكون جناحه الواحد عشرة آلاف باع . رخا ( rax ) ا . ع . نرمى و سستى و ضعف . رخا ( rax ) و رخاء ( rax ' ) م . ع . رخى رخا و رخاء ( از باب سمع ) : سست و نرم گرديد . رخاء ( rax ' ) ا . ع . فراخى زيست و توانگرى . رخاء ( rax ' ) و ( rox ' ) ا . ع . سستى و نرمى . رخاء ( rex ' ) م . ع . رخاه مراخاة و رخاء . مر . مراخاة . رخاء ( rox ' ) ا . ع . باد نرم و نسيم . قوله تعالى : فَسَخَّرْنا لَهُ الرِّيحَ تَجْرِي بِأَمْرِهِ رُخاءً اى جعلناه رخاء . رخاء ( raxx ' ) ا . ع . زمين نرم . و زمين فراخ . و زمين دميده كه زير يا شكسته گردد . ج : رخاخى و رخاخى ( rax xiyy ) . رخاخ ( rax x ) ا . ع . زيست فراخ . و زمين نرم . رخاخى ( rax xi ) و ( rax xiyy ) ع . ج . رخاء . رخاص ( rox s ) ا . ع . از نامهاى زنان تازى است . رخاصة ( rax sat ) م . ع . رخص رخاصة و رخوصة ( از باب كرم ) : نرم شد و نازك بدن گرديد . رخاف ( rax f ) ع . ج . رخف . و ج . رخفة . رخافة ( rax fat ) م . ع . رخف العجين رخافة و رخوفة و رخفا و رخفا ( از باب كرم و نصر و سمع ) : تنك و سست گرديد آن خمير . رخال ( rex l ) و ( rox l ) ع . ج . رخل و رخل و رخلة . رخام ( rox m ) ا . ع . مرمر و مرمر سفيد . رخام ( rox m ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - سنگى بغايت صلب و سخت كه زرد و سپيد و سرخ مىباشد . و رخام سپيد : مرمر سپيد . رخامة ( rax mat ) م . ع . رخم الكلام رخامة ( از باب كرم ) : نرم و سهل گرديد كلام . و رخمت الجارية : نرم و آسان گوى شد آن كنيزك . رخامة ( rex mat ) ا . ع . سنگ وزين و سنگين . رخامة ( rox mat ) ا . ع . يك نوع گياهى . و صفحهاى كه در روى آن ساعات ظهر را مشخص كردهاند و دائرهء هندى گويند . رخامى ( rox m ) ا . ع . باد نرم و نسيم . و يك قسم درختى . رخامى ( rox mi ) ا و ص . پ . - مأخوذ از تازى - هر چيزى كه از مرمر سازند . و پارچهء ظريف زرى . و يك نوع خارى . رخامى ( rox miyy ) ص . ع . هر چيز ساخته شدهء از مرمر . رخانگ ( rax ng ) ا . پ . مملكت اركان . رخاوة ( rax vat ) م . ع . رخو رخاوة و رخوة ( از باب كرم ) : سست و نرم گرديد . و نيز فراخ عيش گرديد و به اين معنى اخير از كرم و نصر و فتح و سمع آيد . رخاوت ( rax vat ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - نرمى و سستى . رخائص ( rax es ) ع . ج . رخصة . رخبين ( rexbin ) و ( roxbin ) ا . پ . دوغ ترش سخت نشده . و چيزى مانند قراقروت سياه رنگ و ترش كه از كشك و آرد و شير سازند . و دوغ ترش سخت شده همچو پنير . و هر چيز كه از دوغ ترش سازند . رخبينه ( roxbine ) ا . پ . هر چيز كه از دوغ ترش سازند . و صمغ صنوبر و تربانتين . رخت ( raxt ) ا . پ . مال و متاع و اسباب و سامان و اسباب خانه و بار و بنه . و هر چيز پوشيدنى . و گرانبهاى از اسباب خانه . و اثاث البيت و جندر . و پردهء منقش و قلابدوزى . وزين پوش . و اسب . و شعاع و پرتو آفتاب و ماه . و اندوه و غم و غصه . و درست و راست . و طعام يك مرده . و رخت از جهان بردن : مردن . و رخت افگندن : مقيم شدن . و عاجز بودن . و رخت بربستن و يا رخت بستن : تهيهء سفر كردن . و مردن . و رخت برچيدن و يا رخت برداشتن : كوچ كردن و رحلت نمودن . و رخت بصحرا كشيدن : مردن و سفر آخرت كردن . و رخت خانه : اسباب خانه و اثاث البيت . و رخت خورشيد و ماه : شعاع آفتاب و پرتو ماه . و رخت دار : كسى كه جامههاى پوشيدنى سپردهء به اوست و آنها را نگاه مىدارد و رخت سفر : اسباب سفر . و رخت سلامى : لباسى كه براى رفتن دربار در بر كنند . رخت عروس : جهاز عروس و هر چيزى كه عروس از خانهء پدر و مادر خود از اثاث البيت و اسباب و لباس و جز آن بخانهء