على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

1634

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

و سنگى كه بر طرف دلو بندند تا زود فرو شود . و آنچه بر چاه بنا كنند تا در عرض آن چوب گذارند براى دلو . و نيز رجام . ج . رجمة . رجامان ( rej m ne ) ا . ع . بصيغهء تثنيه دو چوب كه بر سر چاه نصب نمايند و بر آن چرخ گذارند . رجان ( rajj n ) ا . پ . نام جائى در ايران كه ارجان نيز گويند . رجانى ( rajj ni ) ص . پ . منسوب بر جان . رجاوة ( raj vat ) ا . ع . اميد . رجاوة ( raj vat ) م . ع . رجا رجوا و رجاوة . مر رجو . رجائع ( raj e ' ) ع . ج . رجيع . رجب ( rajb ) م . ع . رجب رجبا و رجوبا ( از باب نصر ) : حيا كرد و شرم داشت . و رجب فلانا : ترسيد از فلان . و رجب زيدا : بزرگ داشت زيد را . و رجب العود : تنها برآمد چوب . و رجب فلانا بقول سيئ : بسخن بد متهم كرد فلان را و دشنام داد . رجب ( rojb ) ا . ع . ما بين استخوان پهلو و سر سينه . رجب ( rajab ) ا . ع . ماه هفتم از سال تازيان و آن را رجب مضر هم گويند لانهم كانوا اشد تعظيما له . ج : ارجاب و ارجب و رجاب و رجوب و رجبات . و ج ج : اراجيب و اراجب و ارجبانات و ارجبة . رجب ( rajab ) م . ع . رجب رجبا ( از باب سمع ) : ترسيد . و رجب منه : حيا كرد از او . رجب ( rajab ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - نام ماه هفتم از سال تازيان . رجب ( rojab ) ع . ج . رجبة . رجبات ( rajab t ) ع . ج . رجب . رجبان ( rajab ne ) ا . ع . بصيغهء تثنيه ماه رجب و شعبان . رجبة ( rojbat ) ا . ع . دام گرگ . و ستون و يا ديوارى كه زير درخت پربار بنا كنند تا بر آن اعتماد كنند . ج : رجب . و پيوند نخستين انگشت . و حلقوم خر . ج : رواجب . رجبية ( rojabiyyat ) و رجبية ( rojjabiyyat ) ص . ع . منسوب برجبة يعنى درخت ستون گذاشته شده و بتشديد از نوادر است . رجح ( rojoh ) ص . ع . جفان رجح : كاسه‌هاى پر از اشكنه و گوشت . و كتائب رجح : لشكرهاى گران . و ج . راجح . و ج . رجاح . رجحان ( rojh n ) ا . ع . زيادتى وزن . رجحان ( rojh n ) م . ع . رجح الميزان رجوحا و رجحانا ( از باب فتح و ضرب و نصر ) : چربيد ترازو و مايل گرديد . و راجحته فرجحته : نبرد كردم . با وى در اندازهء چيزى پس غالب آمدم بر او . رجحان ( rojh n ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - زيادتى و فوقيت و برترى و فضيلت و افضليت و تفوق . رجد ( rajd ) م . ع . رجد الرجل ( مجهولا ) رجدا : « لرزيد آن مرد . رجراج ( rajr j ) ا و ص . ع . جنبان و لرزان از هر چيزى . و پالوده . رجراجة ( rajr jat ) ص . ع . لرزان از هر چيزى و كتيبه رجراجة اى تموج من كثرتها . و امراة رجراجة : التى يترجرج عليها لحمها . رجراجة ( rajr jat ) ا . ع . گل تنك به دو لرزان . مر . رجرجة . رجرج ( rajraj ) ص . ع . جنبان و لرزان . رجرج ( rojroj ) ا . ع . يك نوع گياهى . رجرجة ( rajrajat ) م . ع . لرزيدن و جنباندن . و مانده كردن . رجرجة ( rejrejat ) ا . ع . باقى آب بر روى لاى آميخته به گل تنك در حوض كه از آن نفعى نباشد . الحديث : لا تقوم الساعة الا على شرار الناس كرجرجة و يروى رجراجة . و نيز رجرجة : جماعت بسيار در حرب . و آب دهن . و مرد گول و بىعقل . و تريد چرب . رجز ( rajz ) م . ع . رجز رجزا ( از باب نصر ) : شعر رجز گفت . و رجز به : ارجوزه گفت . رجز ( rejz ) و ( rajz ) ا . ع . پليدى . و بت‌پرستى . و بت . قوله تعالى : وَ الرُّجْزَ فَاهْجُرْ . و شرك . و طاعون . و غداب . قوله تعالى : رِجْزاً مِنَ السَّماءِ * اى العذاب . و رجز الشيطان و ساوس شيطان . رجز ( rajaz ) ا . ع . بحرى از نوزده بحر شعر كه وزنش شش بار مستفعلن باشد . و بيمارى در سرين شتر كه در رفتن رانهاى آن مىلرزند و سپس منبسط مىگردند . رجز ( rajaz ) م . ع . رجز البعير رجزا ( از باب سمع ) : بيمارى رجز مبتلا گرديد آن شتر . رجز ( rajaz ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - اشعارى كه در معركه در مقام مفاخرت و شرافت خود مىخوانند . و رجز خواندن : مفاخرت كردن و بيان مردانگى و شرافت خود نمودن . رجزاء ( rajz ' ) ص . ع . ناقة رجزاء : ماده شتر مبتلا بيمارى رجز . رجس ( rajs ) ا . ع . آواز بلند تندر . و بانگ شتر . رجس ( rajs ) م . ع . رجست السماء رجسا ( از باب نصر ) : سخت غريد آسمان . و و رجس فلان : اندازه كرد فلان آب را