على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

1609

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

الرأس ( مجهولا ) يعنى بد شد رأى تو در حق من . و رمى فلان منه فى الرأس يعنى اعراض كرد فلان از او و سر بر نداشت سوى او و ناخوش داشت و گران شمرد او را . و بيت راس : موضعى است در شام كه مى را بسوى وى نسبت كنند . و رأس الجبل : سر كوه . و قلهء كوه . و ابرى كه مىپوشاند آن را . و رأس الجدى : باصطلاح هيئت آن محل از دايرهء منطقة البروج كه در محاذات اول برج جدى واقع شده و وقتى كه آفتاب در اين محل واقع گردد منتها بعد آن در طرف جنوب از خط استوا خواهد بود و مطابق است با اول فصل زمستان كه ششم ديماه جلالى باشد . و رأس السرطان : محلى كه در محاذات اول برج سرطان واقع شده و منتها بعد آفتاب از خط استوا در طرف شمال در اين محل است و مطابق اول فصل تابستان و سيوم تير ماه جلالى مىباشد . و رأس الشيطان : گياهى . و رأس العين : موضعى در جزيره . و رأس الكفر : شيطان و يا دجال . و رأس المال : اصل مال و سرمايه . و رأس الكلاب : بزرگ سكان . يقال : هو رأس الكلاب يعنى هو فى الكلاب بمنزلة الرئيس فى القوم . و مسقط الرأس : وطن . رأس ( ra's ) ص . پ . مأخوذ از تازى - صفت توصيفى كه نوع چهارپايان جز شتر و فيل را بدان توصيف كنند مانند يك رأس اسب و دو رأس استر و ده رأس گوسپند . و رأس كلان : اسب اصيل و نجيب . و بالرأس و العين : كلمه‌ايست كه در موقع تسليم و رضا گويند يعنى بسر و چشم . راس ( r s ) ا . پ . راسو . راس ( r s ) ا . پ . بلغت زند راه و جاده و طريق و صراط . رأسا ( ra's ' ) ص . ع . نعجة رأساء : ميش سپيد سر و روى سياه . ج : رآسى . راسب ( r seb ) ا و ص . ع . هر چيز كه در ته آب نشيند . و مرد حليم و بردبار . و نام زمينى . و جبل راسب : كوه ثابت و استوار . و بنور اسب : نام گروهى . راسب ( r seb ) ا و ص . پ . - مأخوذ از تازى - هر چيزى كه در ته مايعى نشيند و درد و دردى و رسوب . و راسب شدن : درد شدن . و راسب كردن : درد كردن . راست ( r st ) ص و م ف . پ . مقابل چپ . و هر چيزى كه در طرف چپ باشد مقابل يسار . و درست و صحيح مقابل دروغ و صدق . و صواب . و خالص و صادق . و عادل و مستقيم و بىانحراف و اعوجاح مقابل كج . و هموار و برابر و يكسان . و تمام و كامل و بىعيب . و بطور يقين و در واقع و يقينا و البته و محققا و بدون شك و بىشبهه و از روى تحقيق . و دست راست : يمين . و خط راست : خط مستقيم و خطى كه به هيچ طرف مايل نباشد و بدون انحراف از نقطه‌اى بنقطهء ديگر رود . و راه راست : جادهء مستقيم بدون انحراف و اعوجاج . و راه صاف و روشن . و راست شدن : بلند شدن . و آشكار شدن حقيقت چيزى . و راست كردن : آماده كردن و تدارك كردن . و موافق كردن . و آراستن و مرتب كردن و آماده ساختن . و برابر و هموار كردن . و بلند كردن . و مواجه و مقابل كردن . و مقابله كردن كتاب . و تار ساز راست كردن : هم آهنگ كردن تارهاى ساز را . و راست گفتن : بطور حقيقت گفتن و دروغ نگفتن . و راست كه : همان‌كه و همين‌كه . راستا ( r st ) ا و ص . پ . راست نقيض كج . و درست . و راه و صراط . و براستا : مقابل و روبرو . راستا ( r set ) ا . پ . مدح و ستايش . راستاد ( r st d ) ا . پ . وظيفه و راتب و وجه گذران . راستان ( r st n ) پ . ج . راست يعنى عادلها و صادقها . راست باز ( r st - b z ) ا و ص . پ . ديندار و صادق و با ديانت و با اعتقاد . راست بازار ( r st - b z r ) ا . پ . راسته بازار . راست بازى ( r st - b zi ) ا . پ . صداقت و ديانت و راستى . و نمك حلالى . راست بالا ( r st - b l ) ا . پ . درخت سرو . راست بود ( r st - bud ) ا . پ . ذات بارىتعالى و واجب الوجود . راست بين ( r st - bin ) ص . پ . كسى كه در چيزى بطور حقيقت بنگرد بدون ملاحظهء جانبدارى . و حقيقت بين . راست پوش ( r st - puc ) ا . پ . ملحد . راست خانه ( r st - x ne ) ص . پ . كسى كه با همه كس از روى راستى و درستى و ديانت و امانت معاش كند . راست خديو ( r st - xediv ) ا . پ . بارىتعالى جل شأنه . راست روشن ( r st - ravcan ) ا . پ . وزير بهرام گور كه بواسطهء ظلم بسيارى كه كرد بهرام وى را سياست نمود . راست‌ساز ( r st - s z ) ص . پ . يكى از صفات سازهاى ذوالا و تار . و هم‌آهنگ . راست عيار ( r st - ay r ) ص . پ . كامل عيار يعنى پولى كه عيار آن راست و درست باشد . راست قلم ( r st - qalam ) ص . پ . كاتب و نويسندهء راست و درست نويس . و محاسب درست حساب .