على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

1703

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

مىنمايد در روده‌ها بانجام مىرسد . و نيز روده بمعنى تار هر آلتى و سوراخ مقعد چارپايان و هر چيز خيسانيده شدهء در آب گرم و رودخانه مىباشد . و روده كردن : اورود كردن بره و مرغ و جز آن و سميط نمودن . و ريختن آب گرم به روى آرد جهة خمير كردن . روده بين ( rude - bin ) ا . پ . فالگو و فالگير . روده كرده ( rude - karde ) ص . پ . اورود كرده و سميط نموده . رودين ( rudin ) ص . پ . منسوب برود و رودخانه و نهر . روذة ( ravzat ) ا . ع . آمد و رفت . روذة ( ravzat ) م . ع . راذ روذة ( از باب نصر ) : آمد و رفت نمود . روذس ( ruzes ) ا . ع . جزيرهء رودس . روذق ( ravzaq ) ا . ع . پوست باز كردهء از گوشت . و برهء پاكيزه موى بر كندهء جهة بريان . و گوشت پختهء با ديگ افزار آميخته . ج : رواذق . روذكة ( ravzakat ) ا . ع . گوسپند و يا شتر ريزه . ج : رواذك . روذمة ( ravzamat ) ا . ع . نوعى از رفتار اسب تاتارى . روذنة ( ravzanat ) م . ع . روذن روذنة : عاجز و مانده گرديد ( لغة فى رودن ) . رورمنا ( ruramn ) ا . پ . بلغت زند انار و رمان . روز ( ravz ) م . ع . رازه روزا ( از باب نصر ) : آزمود آن را . و راز الرجل ضيعته : بر پاى داشت آن مرد ضياع خود را و اصلاح وى كرد . و راز ما عنده : خواست آنچه در نزد او بود و طلب كرد . روز ( ruz ) ا . پ . يوم و نهار و آن مدت از زمان كه بواسطهء نور آفتاب روشن بود يعنى مدتى كه آفتاب بر اين كرهء ما مىتابد و هر مدت بيست و چهار ساعت مثل آنكه مىگويند هر سال عبارت از 365 روز . و آفتاب چنان كه گويند روز برآمد يعنى آفتاب برآمد . و چهره و روى . و نيكبختى و طالع نيك . و فرصت . و اعتدال ربيعى . و توانائى و زور و قوت . و جرئت و مردانگى . و ظاهر و آشكار . و روشن . و در زبان پارسى هر روزى از روزهاى ماه را نامى است بدين شرح : روز اول از هر ماه را اورمزد و يا هرمزد نامند . و دوم را بهمن و يا وهمن . و سوم اردىبهشت . و چهارم شهريور . و پنجم سفندارمذ . و ششم خورداد . و هفتم امرداد . و هشتم دى باورو نهم اور و يا آذر . و دهم ابان . و يازدهم خير و يا خورشيد . و دوازدهم ماه . و سيزدهم را تير و يا تشتر . و چهاردهم گوش و يا سير سور . و پانزدهم دى به مهر . و شانزدهم مهر . و هفدهم سروش . و هيجدهم رشن . و نوزدهم فروردين . و بيستم و رهرام و يا بهرام . و بيست و يكم رام . و بيست و دوم باد . و بيست و سوم دى بدين . و بيست و چهارم دين . و بيست و پنجم ارد و يا ارشوانگ . و بيست و ششم اشتاد . و بيست و هفتم آسمان . و بيست و هشتم زامياد . و بيست و نهم ما نترسفند . و سىام انارام . و روزهاى هفته را باسم هفت سياره مىنامند چنان كه روز يك شنبه را روز خورشيد و دوشنبه را روز ماه و سه شنبه را روز بهرام يعنى مريخ و چهارشنبه را روز تير يعنى عطارد و پنجشنبه را روز هرمز يعنى مشترى و آدينه را روز ناهيد يعنى زهره و شنبه را روز كيوان يعنى زحل . و روز اميد و بيم : روز قيامت . و روز بازار : رونق كار و بار و گرمى بازار . و هر روزى كه مردم در يك جا جمع شده خريد و فروخت كنند . و روز قيامت . و روز بازخواست : روز قيامت . و روز باعيش : روز خوشى و خرمى . و روز برات : روز پانزدهم ماه شعبان . و روز بيگاه : يك دو ساعت پيش از غروب آفتاب . و روز پسين : روز آخرين و روز قيامت . و روز تاب : روز گرم . و روز تحويل : روزى كه در آن آفتاب در برج حمل داخل مىشود . و روز تنگ : روز جنگ . و روز جزا : روز پاداش و روز مكافات و روز قيامت . و روز جشن : روز عيد . و روز جك : روز پانزدهم ماه شعبان و روز برات . و روز جوانى : موسم جوانى و روزگار جوانى . و روز چك : روز پانزدهم شعبان و روز برات . و روز حسين : ايام عزادارى حضرت سيد الشهدا . و روز خوش : موسم جوانى . و روز داد : روز عدالت و قضاوت . و روز درنگ : روز توقف و روز اتراق . و روز قيامت . و روز رستخيز : روز قيامت . و روز ساختن : شرمنده شدن و شرم داشتن . و روز سياه : و يا روز سيه . روز ماتم و روز غم و زارى و روز محنت و زحمت . و روز شمار : روز حساب و روز قيامت . و روز عزلت : روز گوشه‌نشينى . و ايام پرهيز و روزه . و روز عيد : روزى كه در آن جشن گيرند و شادى كنند و از هم ديدن كنند و مباركباد گويند . و روز فراخ : صبح صادق و نزديك طلوع آفتاب . و روز قيامت : روزى كه در آن روز خداوند عالم همهء مردگان را زنده كند و از رفتار و كردار آنها بازخواست نمايد . و روز كار : روز جنگ و قتال . و روز كشش : روز قتل و خونريزى . و روز كوشش : روز جنگ . و روز گذرانيدن : خوش آمد كردن . و وقت