على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
1700
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
روباه ( rub h ) ا . پ . يكى از حيوانات پستاندار گوشتخوار و از جنس سگ كه حيلهگرى را بدان نسبت مىدهند . و روباه پر : روباه گريزان . و روباه تركى : خارپشت بزرگ تيرانداز . و روباه دريائى : سگ آبى . و روباه زرد : آفتاب . روباهبازى ( rub h - b zi ) ا . پ . حيله و حيلهگرى و حيلهبازى . و روباه بازى كردن : مكر نمودن و فريب دادن و كردن كارى از روى مكر و فريب . روباهبچه ( rub h - bacce ) ا . پ . بچهء روباه . روباه تربك ( rub h - torbak ) ا . پ . عنب الثعلب و تاجريزى . روباه ماده ( rub h - m de ) ا . پ . جنس مادهء از روباه . روباهى ( rub hi ) ا . پ . فريبندگى و حيلهگرى . و روباهى كردن : مكر و حيله ورزيدن . روبة ( rubat ) و ( ravbat ) ا . ع . مايهء شير . و بقيهء شير . المثل : شب شوبا لك روبته كما يقال احلب حلبا لك شطره . و آب منى گشن گرد آمدهء از ترك گشنى . و آب منى گشن گرد آمدهء در زهدان . و منه : اعرنى روبة فرسك . و حاجت . يق : فلان لا يقوم بروبة اهله اى بحاجتهم . و مادهء زندگانى . و فراهم آمد نگاه كار . يق : انا اذ ذاك غلام ليس لى روبة اى عقل . و پارهاى از شب . و پارهء گوشت . و سيخ آهن سركج كه بدان شكار را از سوراخ بيرون كنند . و درويشى . و كاهلى و سستى . و زمين نفيس جيد بسيار گياه . و درخت چنار . و هر چيز كه باصلاح آرد چيزى را و در همهء اين معانى روبة بفتح راء نيز گفتهاند . رؤبة ( ro'bat ) ا . ع . كفشير و لحيم . و چوب پارهاى كه بدان پيوند كنند خنور شكسته را . ج : رئاب . روبج ( ravbaj ) ا ع . درم خرد كوچك . روبراه ( ru - be - r h ) ص و م ف . پ . شايستهء كار . و مرتب و منظوم و آراسته . و آماده و مهيا و حاضر از براى كار . و اصلاح . و درست . و برگشت از رفتار نادرست و خلاف . و رو به راه شدن : آغاز سفر كردن و حركت نمودن . و راست آمدن كار . و روبراه كردن : آماده و مهيا كردن و حاضر كردن . و اصلاح نمودن . روبرو ( ru - ba - ru ) م ف . پ . محاذى و مقابل و در پيش . و در حضور . و روباروى . روبع ( ravba ' ) ا . ع . ضعيف و فرومايه . روبعة ( ravbaat ) ا . ع . كوتاه بالا . و كوتاهى پاشنه . و بيمارى مر شتر بچه را . روبكار ( ru - be - k r ) م ف . پ . دم دست و نزديك و مشرف . و در حال حركت . و عازم و آمادهء براى كار . روبكارى ( ru - be - k ri ) ا . پ . پيشروى . و حجت و سند . روبند ( ru - band ) و روبنده ( ru - bande ) ا . پ . نقاب . و پارچهء سفيدى مربع مستطيل كه ميان آن را از يك طرف مشبك كردهاند و زنان جهة رو گرفتن وى را بر روى بندند به نحوى كه قطعهء مشبك در محاذى چشمها واقع شود تا مانع از ديدن نگردد . روبه ( rubah ) ا . پ . روباه . روبهانه ( rubah ne ) ص و م ف . پ . منسوب بروباه . و بطور روباهى و مكر و فريب . روبه بازى ( rubah - b zi ) ا . پ . روباه بازى و مكر و حيله . روبى ( ravb ) ص . ع . ج . رائب . و ج . روبان . روبياسه ( rubiy se ) ا . پ . - مأخوذ از فرانسه . باصطلاح گياهشناسى نام طايفهاى از نباتات دو الفلقتين كه در صباغى و در طب نيز استعمال مىشوند مانند روناس و كنكينا . روبيان ( rubiy n ) ا . پ . ملخ آبى و جراد البحر . روبيدن ( rubidan ) ف م . پ . روفتن و جاروب كردن و از گرد و غبار پاك ساختن . روپاس ( rup s ) ا . پ . تاجريزى و عنب الثعلب . روپاك ( ru - p k ) ا . پ . نقاب زنان و برقع . و دستمال و رومال و بشگير . رو پست ( ru - past ) ص . پ . فروتن و كمينه . روپوش ( ru - puc ) ص . پ . مخفى شده و پنهان گشتهء از نظر . و روپوش شدن : پنهان شدن . روپوش ( ru - puc ) ا . پ . برقع . و پرده . و ملمع . و مطلا . و هر چيز كه ظاهر و باطن آن بيك نوع نباشد . و روبندى كه تمام روى را بپوشاند . و روبند سرخ ابريشمى عروسان . روپيه ( rupiye ) ا . پ . پول نقرهء رواج هندوستان . روث ( ravs ) م . ع . راث الفرس روثا ( از باب نصر ) : سرگين انداخت آن اسب . المثل : احشك و تروثنى اى اعطيك الحشيش و تعطينى الروثة . روث ( ravs ) ا . ع . ج . روثة . روثة ( ravsat ) ا . ع . سرگين . ج : روث و ارواث . و كاه ريزه كه پس از بيختن گندم در پرويزن بماند . و كرانهء سربينى . يق : فلان يضرب بلسانه روثة انفه .