على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

857

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

صحراهاى تركمان‌نشين واقع مىباشد و آبهاى اين مملكت عبارتند از : سير دريا و مرغاب و آمو دريا و زراف كه كوهيك نيز گويند و هواى آن در تابستان بسيار گرم و در زمستان بسيار سرد و عمدهء ثروت اين مملكت از چارپايان است بخصوص گوسپند و بز و اسب و خرهاى آنجا بسيار بزرگ و زوردار و تندرو مىباشند و اين مملكت مسكن طوايفى است كه همه از نژاد ترك‌اند مانند تركمان و اوزبك و كيرغيز و بوروت و علاوه داراى افغان و تاجيك و عرب و يهود نيز مىباشند و مذهب حكومتى آن مذهب اسلام و دولت روس متدرجا آن كشورهائى از اين مملكت را متصرف شده است كه واقع‌اند ما بين درياى آسگون و درياچهء آرال و صحراهاى كيرغيزنشين و بخصوص رودبار سير دريا را تا بهامون پامير و اينها را ضميمهء ملك سيبير خود كرده و آنچه از اين مملكت باقىمانده است نيز بتدريج تصرف خواهد كرد . ترك‌سوار ( tork - sav r ) ا . پ . فارس و اسب‌سوار . تركش ( tarkac ) ا . پ . تيردان و تيركش . و تركش جوزا : ستاره‌هائى كه در برج جوزا به شكل تركش واقع شده . و تارهاى روى ساز . و تركش انداختن : فارغ شدن از جنگ و پيكار . و حمله كردن از روى خشم . و بيزار شدن از زندگانى . و تركش ريختن : مغلوب گشتن و تسليم شدن . و تركش سهم الغيب : آفت ناگهانى . و تركش نهادن : پرهيز كردن از جنگى كه پس ازين واقع گردد . تركش‌بند ( tarakc - band ) ا . پ . كسى كه تركش مىبندد . تركش‌دوز ( tarkac - dovz ) ا . پ . آنكه تركش مىسازد و تركش مرمت مىكند . تركش كش ( tarkac - kac ) ا . پ . كسى كه تركش مىبندد . ترك‌غرى ( tork - qari ) ا خ . پ . نام طايفه‌اى بىرحم و خون‌خوار در تركستان . تركل ( tarakkol ) م . ع . تركل الرجل بمسحاته : لگد زد آن مرد بر بيل تا فرو رود در زمين . تركمان ( torkm n ) ص . پ . ترك مانند و مانا ترك . تركمان ( torkam n ) ا خ . پ . طايفه‌اى از تركان صحرانشين كه اكنون مطيع و منقاد و محكوم دولت روس‌اند و در تركستان متفرق مىباشند . تركمانستان ( torkam nest n ) ا خ . پ . مملكت تركمان‌نشين . تركمانى ( torkam ni ) ص . پ . منسوب به تركمان . ترك‌مزاج ( tork - mez j ) ص . پ . شرور و محيل و فريب‌دهنده . تركن ( tarakkon ) م . ع . استوار گرديدن . و صاحب وقار شدن . تركند ( tarkand ) ا و ص . پ . بيهوده و بىمعنى و مكر و حيله و فريب . تركنده ( tarkande ) ا و ص . پ . گول و سبك . و صحبت بيهوده . و فريب . تركه ( tareke ) ا . پ . - مأخوذ از تركة تازى - ميراث و آنچه از شخص متوفى باقى ماند و پس نهاد . و تركهء خانه : اثاث البيت . تركه ( tarke ) ا . پ . شاخهء بلند و باريك و سبز از هر درختى مانند تركهء انار و تركهء بيد . تركهار ( tarkeh r ) و تركهارن ( tarkeh ran ) و تركهازن ( tarkeh zan ) و ( tarkeh zen ) ا . پ . ظرفى كه در آن دوغ را سفت مىكنند . تركى ( torki ) ا . پ . خارپشت تيرانداز . تركى ( torki ) ص . پ . منسوب به ترك . و تركى كردن : ظلم و اشتلم كردن . تركيب ( tarkib ) م . ع . ركبه فيه و عليه تركيبا : برنشاند او را در آن و سوار كرد بر آن . و ركب الشيئ : بر هم نشاند بعض آن چيز را بر بعضى و منضم كرد آن چيز را بسوى غير آن يق ركب الفص فى الخاتم و النصل فى السهم . و نيز تركيب : اسب را بر نصف غنيمت عاريت دادن . تركيب ( tarkib ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - آميزش و آميختگى و اختلاط و امتزاج . و باصطلاح كيميا دو ماده و يا زياد تر را كه از حيث صورت و طبيعت مختلف باشند با هم آميختن تا مادهء ديگرى توليد گردد كه از هيچ جهت با مواد اصلى مشابهتى نداشته باشد مانند جوهر گوگرد و برادهء آهن كه چون اين دو را مخلوط كرده تركيب نمايند جسم ديگرى توليد گردد كه زاج سبز گويند و از حيث صورت و طبيعت مشابهتى با دو مادهء اصلى ندارد . و نيز تركيب : بمعنى هيئت و شكل و صورت . و بدتركيب : بدشكل . و خوش‌تركيب : خوش‌شكل . تركيبات ( tarkib t ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - تركيبها و امتزاج‌ها . و هر چيز كه مركب از دو يا چندين ماده باشد . تركيب‌بند ( tarkib - band ) ا . پ . باصطلاح عروض آنكه شاعر چند بند به بحر موافق و قوافى مختلف تصنيف نمايد و ما بين هر بندى بيتى علىحده و غير مكرر كه متفق الوزن و مختلف القوافى باشد حائل كند . تركيبى ( tarkibi ) ص . پ . منسوب به تركيب . و مصنوعى و عملى . تركيدگى ( tarkidagi ) ا . پ . شكافتگى و ترك‌دارى .