على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
849
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
ترخيصا فترخص : دستورى داده شد مر او را در اين كار پس دستورى گرفت . ترخص ( taraxxos ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - دستورى و رخصت و اجازه . ترخفنج ( taraxfanj ) و ( tarxafanj ) ا . پ . كابوس و برفخج و خرخجيون . ترخم ( torxam ) و ( torxom ) و ( tarxoma ) و ترخمة ( torxomat ) و ( torxamat ) ا . ع . كدام كس يق ما ادرى اى ترخم هو و اى ترخم و اى ترخم ( بفتح ميم ) و اى ترخمة و اى ترخمة : نمىدانم كدام كس است او . ترخنده ( tarxande ) ا . پ . طعنه و طنز و بيهوده و مكر و حيله . ترخنه ( tarxane ) و ترخوانه ( tarx ne ) ا . پ . نوعى از بلغور كه با آب غوره و يا دوغ و يا شير سازند و در عراق خوردن آن متداول و از غذاهاى لذيذ و مقوى است . ترخوم ( tarxum ) ا . ع . كركس نر . ترخون ( tarxun ) ا . پ . مردم خونى و بىباك و دزد اوباش . و چوب بقم و عاقرقرحا . و طرخون . ترخيص ( tarxis ) م . ع . رخص له فى كذا : رخصت داد او را در اين كار . و رخص له ( مجهولا ) : رخصت داده شد . ترخيم ( tarxim ) م . ع . بيضه را در زير بال ما كيان دادن . و در اصطلاح نحو انداختن حرف از آخر كلمه در ندا و در غير آن بضرورت لانه تسهيل للنطق بها . ترخينه ( tarxine ) ا . پ . ترخوانه . ترد ( tord ) ص . پ . شكننده و نازك و رقيق و بىدوام . ترداد ( tard d ) م . ع . بسيار گردانيدن . و دو دله نمودن . تردامن ( tar - d man ) ص . ا . پ . فاسق و فاجر و بدگمان و عاصى و مجرم و گناهكار و آلودهء معصيت و معيوب و ملوث . تردامنى ( tar - d mani ) ا . پ . گناهكارى و فاسقى و فسق و زناكارى . تردب ( taraddob ) م . ع . مهربانى و نرمى نمودن . تردد ( taraddod ) م . ع . دو دله شدن و آمد و شد كردن . تردد ( taraddod ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - بىقرارى و بىثباتى و عدم ثبات در راى و توقف در حكم و فتوا . و تشويش و پريشانى و اضطراب و اختلال خاطر . و انكار و امتناع . و اعتراض و تعرض . و مزاحمت . و عدم قبول . و نزاع . و سعى و كوشش و جهد . و محنت . و تدبير . و ترقى و ازدياد . و آمد و شد . و اسهال . و بىتردد و تكلف : يعنى بدون شبهه و ريا . ترددات ( taraddod t ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - كوششها و زحمات . و ترددات دنيويه : مشاغل دنيوى . تردد ضابطه ( taraddod - z bete ) ا . پ . باصطلاح اهالى هند دفتر و يا حسابى كه مىنمايد اقسام و حالات بزرى كه كاشته شده و حد زمينى كه كاشته شده و آنچه بىكشت باقىمانده . تردس ( taraddos ) م . ع . تردس عن مكانه : فرود افتاد از جاى خود . تردست ( tar - dast ) ص . پ . جلد و چابك و چالاك و ماهر . تردستى ( tar - dasti ) ا . پ . جلدى و چابكى و چالاكى و ماهرى . تردك ( tardak ) ا . پ . كرم گندمخوار . تردم ( taraddom ) م . ع . دور و دراز كشيدن خصومت و پيكار . و تردم ثوبه : در پى كرد جامهء خود را . و تردم الثوب : كهنه و بپاره آمد جامه ( لازم و متعدى است ) . و تردمت على ولدها : مهربانى نمود و مايل گشت بر فرزند خود . و تردم فلانا : پس روى كرد فلان را و از پس او درآمد . و تردم على ما فيه : اطلاع يافت بر چيزى كه در آن بود . ترده ( tarde ) ا . پ . قبالهء باغ و خانه و مانند آن . و مزد و اجرت آسيا كردن گندم و آسيا تيز كردن كه ترده و تژده نيز گويند . تردى ( taraddi ) م . ع . تردى فى البئر : درافتاد در چاه . و ترددت الجارية : آراست آن كنيزك خود را بحمايل و چادر برافگند . تردية ( tardeyat ) م . ع . رداه تردية : در چاه انداخت او را . و جعلت ارديهم بالحجارة اى ارميهم بها . ترديد ( tardid ) م . ع . بسيار گردانيدن . و دو دله نمودن . ترديد ( tardid ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - عدم موافقت و تعرض و مخالفت . و ترديد كردن : موافقت نكردن و دو دله شدن . ترديم ( tardim ) م . ع . ردمت المراة على ولدها : مهربانى نمود آن زن بر فرزند خود و مايل گشت به آن . تردين ( tardin ) م . ع . ردن القميص : ردن يعنى تريز ساخت براى پيراهن . ترذك ( tarzak ) ا . پ . تردك و كرم گندمخوار . ترز ( tarz ) م . ع . سخت و صلب گرديدن . و بر زمين افگندن . و خوردن گوسپند گياه تر و منقطع گرديدن بدان اجواف آن . و ترزت اذناب الابل : افتاد موى دم شتر از بيمارى ( و الفعل من ضرب و سمع ) . ترز ( tarz ) ا . ع . قولنج ستور كه از