على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

1579

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

درختى از طايفهء صنوبر كه هميشه سبز است و سرو كوهى نيز گويند و بتازى عرعر نامند . و ديوار بلند : دولت و توانگرى . و ديوار بينى : حجاب ما بين دو سوراخ بينى . و ديوار حصار : باروى قلعه . و ديوار خانه روزن شدن : خراب شدن خانه . و ديوار كوتاه : فقر و تنگدستى . و ديوار كوتاه ساختن : ضعيف ساختن و ناتوان كردن . و ديوار گلين : ديوارى كه از گل ساخته باشند . و سد و بندروغ . ديوار بست ( div r - bast ) و ديوار بند ( div r - band ) ا . پ . جائى كه از ديوار محصور شده باشد . ديوار پرده ( div r - parde ) ا . پ . پردهء منقشى كه به ديوار نصب مىكنند . ديوارچه ( div r - ce ) ا . پ . ديوار پست . و پرده . ديوار كوب ( div r - kub ) ا . پ . چراغ پايه دارى كه به ديوار نصب مىكنند . ديوارگر ( div r - gar ) ا . پ . كسى كه ديوار مىسازد و گلكار و بنا . ديوارو ( div ru ) ا . پ . درخت سرو . ديواره ( div re ) ا . پ . كنار برافراشته و بالا آمدهء از هر چيز . ديواسپست ( div - espest ) و ديو اسفست ( div - esfest ) ا . پ . رستنى كه انده قوقو نيز گويند . ديو استنبه ( div - estanbe ) ا . پ . مرد درشت و بىاندام . ديوال ( div l ) ا . پ . ديوار و جدار . ديواله ( div le ) ص . پ . مفلس و بىچيز و بىنوا . ديوالى ( div li ) ا . پ . افلاس و بىچيزى . و نام جشنى مر هندوان را . ديوان ( dayv n ) و ( div n ) ا . ع . - مأخوذ از فارسى - جريدهء حساب . و موضع حساب . و فراهم آمدنگاه كتب . و كتابى كه در آن لشكريان و اهل عطيه مكتوب باشند و اول من وضعه فى الاسلام عمر رضى اللّه عنه . ج : دواوين و دياوين . و راس الديوان : رئيس مجلس . و وزير . ديوان ( div n ) ا . پ . جاى فراهم آمدنگاه مردم . و دفتر محاسبه . و عدالتخانه . و مكان نشستن ملوك و امرا . و بارگاه و دربار پادشاهى . و صاحب عدالت خانه . و صاحب مسند . و مجلس شورا . و ماليات . و رئيس كسانى كه ماليات عمومى را جمع مىكنند . و داد و فرياد . و ماجرا . و كتاب مجموعهء اشعار هر شاعرى خواه در آن كتاب اشعار شاعر به ترتيب حروف مرتب باشند و يا نباشند . و ديوان اعلا : وزير اعظم و صدر اعظم . و ديوان خاص : اطاق شورا و يا مجلس شوراى مخصوص . و ديوان خالصه : محاسب و مستوفى ماليات پادشاهى . و ديوان داشتن : مجلس برپا كردن . و ديوان عام : مجلس عمومى شورا . و ديوان عرض لشكر : محاكمهء عسكريه . و ديوان مظالم : ديوانى كه در آن رسيدگى مىشود باعمال ظالمانهء حكام و امرا و رجال بزرگ دولت يعنى شخص پادشاه به آن رسيدگى مىكند و اول كسى كه اين ديوان را برقرار كرد خلفاى عباسى بودند و تا زمان مقتدر خود خليفه به آن ديوان رسيدگى مىنمود . و ديوان همايون : بارگاه پادشاهى . ديوان ( div n ) پ . ج . ديو . ديوان بيگى ( div n - beygi ) ا . پ . منصب دار حكومت و رئيس محاكمات شهر . ديوانچى ( div n - ci ) ا . پ . اطاق مخصوص وزير . ديوان‌خانه ( div n - x ne ) ا . پ . بارگاه سلطنت . و محل قضاوت و حكومت و پچكم و عدالتخانه . و دار الحكومه . و اطاق شورا . ديوانسى ( div nsi ) ا . پ . ميل و خواهش بيقاعده . و نفس اماره . ديوانگان ( div nag n ) و ( deyv nag n ) پ . ج . ديوانه . ديوانگى ( div nagi ) و ( deyv nagi ) ا . پ . جنون و عدم عقل . ديوانه ( div ne ) و ( deyv ne ) ا و ص . پ . بىعقل و بيدانش و مجنون . و احمق و ابله و نادان . و شوريده و غضبناك . و مردم بىعقل و بىدانش . ج : ديوانگان . و ديوانهء خدا : مجذوب . ديوانه خوى ( div ne - xuy ) ص . پ . آنكه خوى و طبيعت آن مانند ديوانگان باشد . ديوانه دو ( div ne - dav ) ص . پ . كسى كه سلوك و رفتار وى مانند مردم ديوانه است . ديوانه سگ ( div ne - sag ) ا . پ . سگ ديوانهء مبتلا بداء الكلب . ديوانه نواز ( div ne - nav z ) ص . پ . كسى كه مردم ديوانه را مىنوازد و ملاطفت مىكند . ديوانى ( div ni ) ا و ص . پ . دربارى و منسوب ببارگاه و دربار پادشاه . و ملازم پادشاه . ج : ديوانيان . و شاعر پادشاهى . و صاحب منصب حكومت و قضاوت . ديو آورد ( div - vard ) ا . پ . درخت سرو . و جام برنجين . ديو باد ( div - b d ) ا . پ . گردباد و باد تندى كه هوا را تاريك كند . و اسب تندرو . و شتر تندرو و بختى . و جنون و ديوانگى . ديو بخوريده ( div - bexuride ) ا و ص . پ . جن‌دار و مصروع . ديوبند ( div - band ) ص . پ . آنكه ديوان را افسون مىكند و افسونگر . و جائى