على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
1480
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
درج ( darj ) م . ع . درج درجا و دروجا و درجانا ( از باب نصر ) : آهسته رفت . و درج الصبى : كمى راه رفت آن كودك تازه برفتار آمده . و درج القوم : منقرض شدند آن قوم . و درج فلان : نسلى از خود نگذاشت فلان . و درج الرجل : به راه خود رفت آن مرد . و درجت الناقة : درگذشت آن ماده شتر از يك سال و بچه نداد . و درج الكتاب و الثوب درجا : در نورديد نامه و جامه را . و درجت الريح بالحصى : سخت وزيد باد بر آن سنگريزها . و درج فلانا : فرستاد فلان را . و درج فلان : مرد فلان . و منه اكذب من دب و درج اى اكذب الاحياء و الاموات . درج ( dorj ) ا . ع . دوك دان . و طبلهاى كه زنان پيرايه و جواهر در وى نهند . ج : ادراج و درجة . درج ( dorj ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - طبلهاى كه زنان جواهر در وى گذارند . و درج تنگ و يا درج در : دهان معشوق و درج دهقان : كتاب تاريخ چه دهقان مورخ را گويند . و نيز درج دهقان : قول دهقان و سخن معتبر و غير معتبر . و درج گهر گشودن : سخن خوب و خوش نقل كردن . درج ( daraj ) ا . ع . كاغذ . و نبشته . و راه . يق : خل درج الضب اى طريقه . و رجع فلان الى درجه اى الطريق الذى جاء منه . و ميانجى كه ميان دو كس براى صلح باشد . و ج . درجة . درج ( daraj ) م . ع . درج فلان درجا ( از باب سمع ) : به راه خود رفت فلان . و لازم گرفت ميانهء از دين و از كلام را . و بر خوردن گوشت دراج مداومت كرد . و درج الرجل : ترقى نمود آن مرد در مراتب . درج ( daraja ) ا . ع . المثل : اكذب من دب و درج اى اكذب الاحياء و الاموات . درج ( doraj ) ع . ج . درجة . درج ( dorraj ) ا . ع . كارهاى سخت مشكل كه صاحبش را عاجز گرداند . درجات ( daraj t ) ع . ج . درجة . درجات ( darajat ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - درجهها و مرتبهها . و پايهها . و هر جزء از سيصد و شصت جزء دور فلك . درجان ( daraj n ) م . ع . درج درجا و دروجا و درجانا . مر . درج . درجة ( dorjat ) و ( darajat ) و ( dorajat ) ا . ع . پايه و نردبان . درجة ( dorjat ) ا . ع . خرقه و يا چيزى ديگر مانند شياف كه در فرج ماده شتر گذاشته چند روز چشم و بينى وى را بسته دارند پس او را از اين كار اندوه و دردى همچو اندوه و درد زه عارض مىگردد سپس بندها را مىگشايند و درجة را از آن محل برآورده بچهء شتر ديگرى را بدان بيالايند و در اين وقت اين شتر ماده آن بچه را مىبويد و بچهء خود گمان مىكند و بر وى مهربانى مىنمايد . و نيز درجة : كسى را گويند كه آن خرقه را در فرج ماده شتر مىگذارد و غمامة آن كسى كه چشمهاى وى را مىبندد و صقاع آنكه بينى وى را مىگيرد . و نيز درجة : پارچهاى كه در آن دوا نهاده در فرج ماده شتر جهة بيمارى كه وى را عارض شده باشد گذارند . ج : درج . و منه : كن يبعثن بالدرجة كه تشبيه كردهاند لتهاى كه زن حايض به خود برميدارد بدرجة كه در فرج ماده شتر مىگذارند . درجة ( darajat ) ا . ع . پايه و پايگاه . و باصطلاح نجوم يك جزء از سيصد و شصت جزء دور فلك . ج : درجات . درجة ( derajat ) ا . ع . خرقهاى كه زنان حايض به خود گيرند . و لتهء حيض . و ج . درج . درجة ( dorajat ) ا . ع . مرغى باندازهء كبك . درجة ( dorajjat ) و ( dorojjat ) ا . ع . پايه و نردبان . درجرج ( dorojroj ) ا . ع . جانوركى سرخ سياه يقال انه سم من اكله تفرحت مثانته و يتورم قضيبه و عانته . درجع ( dorjo ' ) ا . ع . نوعى از غله كه بگاو دهند و دسمر و دشمر گويند . درجلة ( darjalat ) ا . ع . دوال يا پى كه از آن حمايل سازند و بر كمان پيچند . درجلة ( darjalat ) م . ع . درجل قوسه درجلة : درجلة پيچيد بر كمان خود . درجنة ( darjanat ) م . ع . در جنت الناقة على ولدها درجنة : مهر آورد ناقه بر بچهء خود پس از رميدگى . در جوال ( dar - jov l ) ف م . پ . مركب از در و جوال . و در جوال شدن : فريب و دغا خوردن . و در جوال كردن : فريب و دغا دادن . درجه ( dareje ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - پغنه و پايه و رتبه و مرتبه و جاه و منزلت و مقام و طبقه و صف و منصب و زينه . و پله . و هر يك از تقسيماب هر آلتى كه داراى چندين تقسيم بود مانند هر يك از تقسيمات بارومتر و ترمومتر . و باصطلاح هيئت هر يك از 360 جزء محيط هر دايره . و درجهء طول و عرض : هر يك از تقسيمات طول و عرض . درح ( darh ) م . ع . درح درحا