على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

1472

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

وى را . و دخم المراة : جماع كرد با آن زن . دخماس ( daxm s ) ا . پ . نام يك وزنه و سنگى . دخمرة ( daxmarat ) م . ع . دخمر القربة دخمرة : پر كرد آن مشك را . و دخمر الشيئى : پنهان كرد و پوشانيد آن چيز را . دخمسة ( daxmasat ) م . ع . دخمس عليه دخمسة : پنهان كرد از او كار را . و هويد خمس عليك اى لا يبين لك ما يريد . دخمسة ( daxmasat ) ص . ع . مرد كرپز فريبنده . دخمسه ( daxmase ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - فريب و مكر و تزوير . دخمه ( daxme ) ا . پ . سردابى كه در آن مرده نهند . و گور و قبر و مزار و تربت . و تابوت و صندوق مردگان . و بناى سنگى مدور به شكل استوانه كه آتش‌پرستان جسد مردگان را به روى آن نهند . و شقشقه يعنى آن چيزى كه شتر در وقت مستى از دهان بيرون مىآورد . و دخمهء زندانيان و يا دخمهء فيروزه : آسمان و فلك . دخن ( daxn ) م . ع . دخنت النار دخنا و دخونا ( از باب فتح و نصر ) : دود برآمد از آتش . و دخنت الدابة : تيره‌گون گرديد ستور . و كذلك دخنت النبت . دخن ( doxn ) ا . ع . ارزن و گاورس . دخن ( daxan ) ا . ع . دود و تيرگى . و كينه . و بدخلقى . و جوهر شمشير . و تغيير عقل و دين . و تغيير حسب . و هدنة على دخن اى سكون لعلة لا يصلح . دخن ( daxan ) م . ع . دخن الطعام دخنا ( از باب سمع ) : بوى دود گرفت آن طعام . و دخن خلقه : بد شد خوى او و پليد گرديد و دخنت النار : بهيزم انداختن در آتش فاسد گردانيد وى را تا دود برآورد . و نيز دخن : تيره گون شدن . دخن ( daxen ) ص . ع . رجل دخن الخلق : مرد تلخ خوى و كج خلق و بد خوى . دخناء ( daxn ' ) ص . ع . مؤنث ادخن يق : شاة دخناء : ميش تيره رنگ . و ليلة دخناء : شب تاريك و گرم . دخناء ( daxn ' ) ا . ع . نوعى از گنجشك . دخنان ( daxn n ) ص . ع . يوم دخنان : روز گرم . دخنان ( daxn n ) ا . ع . نوعى از گنجشك . دخنانة ( daxn nat ) ص . ع . ليلة دخنانة : شب تاريك و گرم . دخنة ( doxnat ) ا . ع . تيرگى . و داروئى خوش‌بو كه خانه را بدان دود دهند . و از اعلام است . و ابو دخنة : نام مرغى . دخنة ( doxnat ) م . ع . دخن دخنة ( از باب كرم ) : تيره‌گون گرديد . دخنس ( daxnas ) ا . ع . درشت از مردم . و شتر و يا شتر بسيار گوشت و درشت . دخنه ( doxne ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - بخور و بوى خوش . و دخنه كردن : بخور دادن و بوى خوش در آتش ريختن . دخنه جا ( doxne - j ) ا . پ . بخور دادن و مجمر . دخور ( doxur ) م . ع . دخر دخورا و دخرا . مر . دخر . دخوص ( daxus ) ص . ع . جارية دخوص : دختر سمين و فربه . دخوص ( doxus ) م . ع . دخصت الجارية دخوصا ( از باب فتح ) : پيه ناك شد آن دختر . دخول ( doxul ) م . ع . دخلت الدار دخولا و دخلا و مدخلا ( از باب نصر ) : در آمدم در آن خانه . و دخلت بزيد الدار : درآوردم زيد را در آن خانه . و دخل فى الامر دخولا : درآمد در آن كار . و دخل على زيد الدار : درآمد بر زيد در آن خانه . و دخل بامراته : جماع كرد با زن خود . دخول ( doxul ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - درآمدگى و درآمدن . و دخول كردن : درآمدن . دخون ( doxun ) م . ع . دخن الغبار دخونا ( از باب نصر ) : بالا برآمد غبار . و دخن دخنا و دخونا . مر . دخن . دخى ( daxa ) ا . ع . تاريكى . دخياء ( daxy ' ) ص . ع . ليلة دخياء : شب تاريك . دخيس ( daxis ) ا و ص . ع . گوشت فربه آگنده . و پيوند دست و پاى ستور . و استخوانكى ميان سم ستور . و گوشت اندرون كف دست . و عدد بسيار از هر چيزى . و بسيار از توده‌هاى ريگ و از متاع خانه . و گياه بهم پيچيده . دخيل ( daxil ) ا و ص . ع . آنكه در كار كسى مداخله كند . و دخيل الرجل : نيت مرد و مذهب و دل و جميع امور آن . و حب دخيل : دوستى دلى كه از روى قلب باشد . و هو دخيل فيهم يعنى از غير آن قوم است و داخل شده است در آنها . و نيز دخيل از مفاصل : ما دخل بعضها فى بعض . و نيز دخيل : هر كلمه‌اى كه داخل كرده شود در كلام عرب و از كلام عرب نباشد . و اسبى كه خاص بگياه باشد . و باصطلاح عروض حرفى كه ميان حرف روى و الف تأسيس بود .