على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

1455

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

دامن بوسى ( d man - busi ) ا . پ . بوسيدن زانو و دامن كسى و اظهار كوچكى و تملق . دامن دار ( d man - d r ) ص . پ . عريض و پهن و گشاد و فراخ از پارچه‌ها . دامن دراز ( d man - der z ) ص . پ . احمق و كودن و آنكه كارهاى احمقانه كند . دامن در زير پا ( d man - dar - zire - p ) ص . پ . مضطرب و پريشان . دامن سوار ( d man - sov r ) ص . پ . كودكى كه بازى مىكند در حينى كه بر پشت اسب سوار است . دامن فشان ( d man - fec n ) ص . پ . روگردان و پرهيز كنان . دامن كشان ( d man - kac n ) ص . پ . كسى كه از روى تكبر و غرور و تبختر حركت كند . دامن گير ( d man - gir ) ا و ص . پ . مصاحب . و مدعى . و مانع . و گرفتار . و هر چيزى كه باعث سكون و عدم حركت شخص گردد . و هر چيز كه شخص را مجبور بحمايت و حراست كسى و يا چيزى كند . دامن گيرى ( d man - giri ) ا . پ . پيوستگى . و گرفتارى . و دوستى . و اشتغال . و شكايت . دامن نشان ( d man - nec n ) ص . پ . درويش و مردم فقير . دامنه ( d mane ) ا . پ . كناره . و كنارهء كوه و پاى كوه و تنيزهء كوه . و حاشيه و سجاف . و دور و طرف . و دنباله . و دامنهء زين : حاشيهء زين . و بند ركاب . دامنى ( d mani ) ا و ص . پ . سرانداز و مقنعهء زنان . و منسوب بدامن . دامنى ( d meni ) ا . پ . تريشه‌اى از كفن كه كسان و اقوام مرده نگاه دارند . و زين پوش . و اسباب خانه . و زينتى كه به پيشانى آويزند . دامود ( d mud ) ا . پ . عفو و بخشش گناه كه بسهو از كسى صادر شده باشد . داموز ( d muz ) ا . پ . سله و سبد بزرگى كه دو چوب بر دو طرف آن بندند و بدان سرگين و مانند آن كشند . و بيل و پاروى برف روبى . داموس ( d mus ) ا . ع . كازهء صياد . داموغ ( d muq ) ا . پ . فرياد و فغان و ناله و زارى براى دادرسى و استعانت . داموغ ( d muq ) ص . ع . حجر داموغ : سنگ سرشكن كه شكستگى وى بدماغ رسد . داموغة ( d muqat ) ص . ع . بمعنى داموغ و التاء للمبالغة . داموق ( d muq ) ص . ع . يوم داموق : روز بسيار گرم . دامى ( d mi ) ا . پ . صياد و شكارچى . دامى ( d mi ) ص . ع . خون ريز و خونين و خون آلود . و هو دامى الشفة : او فقير است . دامياء ( d mi ' ) ا . ع . خير و بركت . داميار ( d m - y r ) ا . پ . دامى و صياد و شكارچى . دامية ( d miat ) ا . ع . سرشكستگى كه خون پديد آيد از وى و نرود . مر . دامعة . داميدن ( d midan ) ف ل و م . پ . بر بالا رفتن . و سوار شدن . و برابر چيزى شدن . و باد زدن . و از بيخ و بن بركندن . و تخم افشاندن . و بباد دادن خرمن . و برد باد خاك را . و بهم زدن مايع جوشان تا سر نرود . و ظاهر شدن . و معروف گشتن و معلوم گرديدن . و پاره كردن . دان ( d n ) ا . پ . دانه و هر تخمى از ميوجات و ديگر نباتات كه داراى حجم كوچكى باشد مانند دان گندم و دان انگور و دان خرما و دان هلو . و دان دادن : دانه و چينه بپرندگان دادن . و دان شدن : پراگنده و پاشان گشتن مانند حبه‌هاى انگور . و دان كردن : حبه‌هاى انگور و جز آن را از از خوشه جدا كردن . دان ( d n ) ص . پ . دانا و داننده و عالم و آگاه و هميشه بطور تركيب استعمال مىشود مانند قدردان يعنى كسى كه آگاه و واقف از مرتبه و درجهء شخصى باشد . و نكته دان : يعنى باريك بين و بصير و آگاه . و چيز دان : آنكه بهر چيز دانا و آگاه است . دان ( d n ) پ . حرف اسمى كه هميشه در آخر اسمها در مىآيد و دلالت بر ظرفيت مىكند مانند آبدان بمعنى حوض و آبگير و بركه و خزينهء آب . و آتشدان : منقل و اجاغ . و بول دان : قاروره . و شمعدان : آلتى كه در آن شمع گذاشته مىافروزند . و قلمدان : آلتى كه در آن قلم و دوات و ساير لوازم تحرير مىگذارند . و ميدان : بر ميل و صراحى و هر ظرفى كه در آن شراب ريزند . دانا ( d n ) ا و ص . پ . از نامهاى بارى تعالى . و عالم و مرد عالم و داننده و عاقل و داراى دانش و علم . و داناى ايران : جاماسب حكيم منجم و داناى روم : افلاطون . و داناى طوس : فردوسى . و خواجه نصير . داناتر ( d n - tar ) ص . پ . عاقلتر و با دانش‌تر . داناترى ( d n - tari ) ا . پ . علميت و بيشتر از ديگران دانائى داشتن . داناج ( d n j ) ا . ع . - معرب دانا - دانشمند و عاقل . ج : دنج .