على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

1447

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

دادور ( d d - var ) ا . پ . از نامهاى خداوند عالم . داد و ستد ( d d - o - setad ) ا . پ . معامله و تجارت و داد ستد . دادوند ( d d - vand ) ص . پ . برابر و يكسان . و معتدل و با اعتدال . داده ( d de ) ص . پ . عطا شده . و حواله شده . و سپرده شده . و دهنده . و تاب داده : افروخته شده و مشتعل . و تابيده شده . و جزا داده : مزد و پاداش و مكافات گرفته و بسزاى خود رسيده . و سياست شده . و داده آمدن : داده شدن . دآدئ ( da ' diy ' ) ع . ج . دأدا عوديداء و دؤدوء . دادى ( d di ) ا . پ . حبه‌اى بسيار تلخ . و دادى رومى : هو فاريقون . داديگ ( d dig ) ا . پ . دادك . داذر ( d zar ) ا . پ . از نامهاى خداوند عالم . و برادر . و دوست . داذر اندر ( d zar - andar ) ا . پ . برادر اندر و برادر مادرى . داذى ( d ziyy ) ا . ع . يك نوع شرابى معمول در ميان فجار و فساق . و يك نوع دانهء تلخ كه به فارسى دادى گويند . دار ( d r ) ا . پ . صليب و چوبى كه براى سياست و كشتن مجرمان و گنهگاران برپاى كنند . و تير . و تيرى كه بدان خانه پوشند . و ميخ و مسمار . و درخت . و چوب و هيزم . و ريسمان بازى و بازى به روى بند و ريسمان . و سرسكه . و فلفل دراز . و نام شهرى در مركز هندوستان . و يكى از نامهاى بارىتعالى . و داردادن : بردار كشيدن . و دار شيشعان : پوست درختى خاردار و معطر . دار ( d r ) ص . پ . دارنده . و گيرنده . و مالك و دارا و صاحب . و آقا . و متصرف . و نگاهدارنده و حافظ و بان و هميشه بطور تركيب استعمال مىشود مانند راه‌دار و كفش‌دار و جز آن . و آبدار : چيزى كه آب دارد و پر آب باشد . و متموج و موج زن . و نگاهدارندهء آب . و چيزى كه تاب‌دار و روشن و با جلا باشد و تر و تازه باشد . و پيشانى دار : شوخ و گستاخ و متمرد و خودسر و سركش . و حصه‌دار : شريك و انباز . و ريش‌دار : كسى كه صاحب ريش باشد . و مجروح . و عمل‌دار : تحصيلدار و باج‌دار . و گوشت دار : فربه و چاغ و سمين . و مالدار : دولتمند و صاحب ثروت و توانگر و غنى . و وام دار : مقروض و كسى كه داراى دين و قرض باشد . دار ( d r ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - خانه . و دار الخلافهء ادم و يا دار الخلافهء پدر : دنيا . و دار سرور : بهشت . و دار غرور و يا دار فنا و يا دار شش در : دنيا . دار ( d r ) ا . ع . سراى و خانه و قد يذكر . قوله تعالى : وَ لَنِعْمَ دارُ الْمُتَّقِينَ . و بيت . و مقام و جاى مسكون . و شهر و مدينه . و قبيله و طايفه . و لشكرگاه و معسكر . و بهشت و جنت . و دوزخ و جهنم . و آتش . ج : ادؤر و آدر و ادور و ديار و ديارة و ديارات و ديران و دوران و دورات و ادوار و ادورة . و نيز نام بتى و قبيلهء عبد الدار بنام آن بت موسوم شده است . و دار الاخرة : سراى پسين كه آخرت باشد . و دار الادب : كرسى علم و ادب . و مدرسه . و دار الامان : جاى سلامت . و دار البقا : آن جهان و جهان جاويد . و دار البوار : دوزخ و جهنم . و دار الحرب : مملكت كفار . و دار الحزن : وادى اندوهناك و دلگير . و دار الخلد : جهان جاويد و آخرت . و دار السلام : بهشت . و بغداد . و دمشق . و دار السلطنة و دار الخلافة و دار السعادة و دار الملك : كرسى مملكت و پايتخت و محل اقامت پادشاه . و دار الشفاء : و دار المرضى : بيمارستان و مريضخانه . و دار الضرب و دار الذهب : ضرابخانه و آنجائىكه در آنجا پول سكه مىزنند . و دار الضيافة : ميهمانخانه . و دار العيار : چاشنى خانه . و دار القرار : جهان جاويد . و دار القضاء : عدالت خانه و جائى كه قاضى در آنجا قضاوت مىكند . و خانه‌اى كه عمر رضى اللّه عنه وصيت كرده بود به قيمت آن اداى دين كنند . و دار القمامة : عبادتخانهء ترسايان . و محل اجتماع زنان فاسقه . و جاى ريختن خاشاك و سرگين . و دار الكتب : كتابخانه . و دار اليقين : قيامت و آخرت . و الدار : مدينهء منوره شرفها اللّه . و الداران و يا الدارين : رندگانى حاليه و يا آتيه . دار ( d rr ) ص . ع . سراج دار : چراغ روشن . و ناقة دار : شتر مادهء بسيار شير . و نبات دار : گياه شيرده . و خراج دار : باج ادا شده . دارا ( d r ) ص . پ . از نامهاى خداوند عالميان . و دارنده و متصرف و مالك . و نام پسر داراب از پادشاهان ايران كه واپسين سلسلهء كيان و با اسكندر مقدونيه‌اى معاصر بوده . و نام پسر اين پادشاه . و شاهنشاه . و لاى و دردى . و داراى روم : اسكندر مقدونيه‌اى . داراب ( d r b ) ا . پ . كر و فر و شأن و شوكت و جلال و خودنمائى . و تكبر و غرور . و آواز جنگجويان و غازيان . و محافظ و نگاهبان و حارس . و دستگير . و نام دختر بزرگ بهمن . و نام هشتم پادشاه از سلسلهء كيانى . و نام شهرى در فارس كه دارابگرد نيز گويند . دارابجرد ( d r b - jerd ) و داربگرد ( d r b - gerd ) ا . پ . شهرى در فارس كه داراب نيز گويند .