على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
1438
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
خيزب ( xayzab ) ا . ع . گوشت نرم و نازك . خيزبان ( xayzab n ) ا . ع . گوشت نرم و نازك . و شتر مرغ بچهء نر . خيزبة ( xayzabat ) ا . ع . گوشت پاره . خيز بگير ( xiz - begir ) ا . پ . خيز گير . خيزران ( xeyzar n ) ا . پ . نوعى از نى هندى كه بخم شدن نشكند و از آن تازيانه سازند . و بيخ درخت سرو . و خيزران بلدى : مورد اسفرم كه آس برى باشد . خيزران ( xayzor n ) ا . ع . - مأخوذ از فارسى - ريشههاى دراز در زمين از درخت هندى و نى . و هر چوب نرم كه خم شود . و نيزها . و خلهء چوب كه ملاحان بدان كشتى رانند . و دنبالهء كشتى . ج : خيازر . و دار الخيزران به مكه است بنا كردهء خيزران كنيز خليفه . خيزرانة ( xayzor nat ) ا . ع . دنباله و سكان كشتى . خيزرى ( xayzar ) ا . ع . نوعى از رفتار با تبختر كه در آن تفكك اعضا باشد . خيزقة ( xayzaqat ) ا . ع . نوعى از تره . خيزگير ( xiz - gir ) ا . پ . نوعى از بازى اطفال . و كبوتر ماده كه در وقت نشاط كبوتر نر مستى كند . خيزل ( xayzal ) و خيزلى ( xayzal ) ا . ع . نوعى از رفتار با تبختر كه در آن تفكك اعضا باشد . خيزنده ( xizande ) افا . پ . خيز كننده و جهنده و بر پاى خاسته و لغزنده . و نوعى از بازى كودكان كه بتازى زخلوفة گويند و آن چنان است كه كودكان بر تودهء خاك تر مىنشينند و دست از خود برداشته فرو مىلغزند . خيزوان ( xizv n ) ا . پ . ولايتى كه شيروان نيز گويند . خيزور ( xayzur ) ا . ع . ريشههاى دراز در زمين از يك نوع درخت نى هندى . خيزه گير ( xize - gir ) و خيزه گيره ( xize - gire ) ا . پ . خيزگير . خيزى ( xizi ) ا . پ . جستن در هوا . خيزيدن ( xizidan ) ف ل . پ . آهسته به جائى در شدن . و جنبيدن . و لغزيدن . و نشسته با چهار دست و پا راه رفتن كودكان . و برخاستن و برآمدن . و جستن و جهيدن . خيس ( xays ) ا . ع . غم . و خطا و گمراهى . و نام موضعى . خيس ( xays ) م . ع . خاس بالعهد خيسا و خيسانا ( از باب ضرب ) : غدر كرد و شكست عهد را . و خاس بوعده : وعدهء خلاف كرد . و خاس فلان : لازم گرفت فلان جاى را . و خاست الجيفة : بوى گرفت مردار . و يخاس انفه : يعنى رام كرده مىشود . و نيز خيس : كاسد شدن چيزى . يق : خاس البيع و الطعام : كانه كسد حتى فسد . خيس ( xis ) ا . ع . درخت انبوه . و انبوه از حلفا و قصب . و بيشهء شير . ج : اخياس . و شير و لبن و نيكوئى . يق : اقل الله خيسه . خيس ( xis ) ص . پ . آبدار و مرطوب و آب به خود كشيده . و خيس خوردن : آب به خود كشيدن و خيسيده شدن . خيس ( xis ) ا . پ . ملافهء كرباسى كلفت . خيس ( xeyas ) ع . ج . خيسة . خيسان ( xayas n ) م . ع . خاس خيسا و خيسانا . مر . خيس . خيساندن ( xis ndan ) ف م . پ . خيسانيدن . خيسانده ( xis nde ) ا . پ . نقوع و مصفاى از هر داروى در آب خيسانده شده . خيسانيدن ( xis nidan ) و خيساييدن ( xis yidan ) ف م . پ . خيسيدن كنانيدن و فرمودن . و آميختن و مخلوط كردن . و پيش خزيدن مانند كودكان . خيسة ( xisat ) ا . ع . تامور و خوابگاه شير . ج : خيس . خيسته ( xiste ) ص . پ . مجروح . و مانده و خسته . خيسخانه ( xis - x ne ) ا . پ . خيشخانه . خيسرى ( xaysariy ) ا . ع . گمراهى . و و هلاكى . و غدر و ناكسى . خيسرى ( xaysariy ) ص . ع . گمراه و خاسر و زيان كار . خيسفان ( xaysaf n ) و ( xaysof n ) ا . ع . خرماى ردى . و خرما بن كه بار كم ارد و غورهء آن متغير گردد . خيسفوج ( xaysafuj ) ا . ع . پنبه دانه . و چوب كهنه . و چوب درخت عشر . و دنبالهء كشتى . خيسفوجة ( xaysafujat ) ا . ع . دنبالهء كشتى . خيسق ( xaysaq ) ا . ع . دورتك از چاه و از گور . و از اعلام است . خيسنده ( xisande ) افا . پ . خيس كننده و تر كننده . و خيسانده و نقوع سرد . خيسه ( xise ) ا . پ . لحاف و يا جامهء كلفت و درشت . خيسيدن ( xisidan ) ف ل . پ . تر كردن و نم كردن . و گداختن . و حل كردن . و سرشتن مانند معجون . و خمير كردن با دست و يا پا چيزى را . و خائيدن . و ترسيدن و هراسيدن . و