على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
1435
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
خيالات ( xiy l t ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - پندارها و گمانها و تخيلات و توهمات و تصورات . و حالت وسواس و تصورات بيهوده . و خيالات بىمعنى : تصورات بىمعنى . و خيالات لا طائل : تصورات بىفايده . خيالاتى ( xiy l ti ) ص . پ . وسواسى و منسوب بخيالات . خيالآرا ( xiy l - r ) ص . پ . آرايندهء انديشه . خيال باز ( xiy l - b z ) ص . پ . كسى كه تصور كارى را مىكند بدون آنكه آن كار را انجام دهد و خيال باف . خيال باف ( xiy l - b f ) و خيال بند ( xiy l - band ) ص . پ . آن كه بناى كارهاى وى از روى هوا و هوس است و واقعيت ندارد . خيال پرست ( xiy l - parast ) ا و ص . پ . شاعر و عاشق و خيالى و وهمى . خيالة ( xay lat ) ا . ع . پندار و صورتى كه در خواب ديده مىشود و يا در بيدارى تخيل كرده مىشود . ج . اخيلة . و شخص مرد و طلعت وى . خيالة ( xayy lat ) ا . ع . خداوند اسبها ضد رجالة . خيالستان ( xiy lest n ) و خيال كده ( xiy l - kade ) ا . پ . بسيارى توهمات و تصورات . خيالى ( xiy li ) ص . پ . - مأخوذ از تازى - وهمى و تصورى و ناپايدار و منسوب به خيال . خيام ( xey m ) م . ع . خام عنه خيما و خيمانا و خيوما و خيومة و خياما ( از باب نصر ) ترسيد و بددلى كرد . و مكر و حيله نمود پس رجوع كرد بر آن . و خام رجله : برداشت پا را . خيام ( xey m ) ا . ع . ج . خيمة . خيام ( xey m ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - چادر و سراپردهها و خيمهها . خيام ( xayy m ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - چادردوز و خيمه دوز . خيام ( xayy m ) ا . پ . لقب عمر شاعر و حكيم از اهل نيشابور كه در 615 هجرى وفات كرد و مقبرهء وى در نيشابور مزار عامه است . خيانة ( xey nat ) م . ع . خان خونا و خيانة . مر . خون . خيانت ( xiy nat ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - غدر و مكر و حيله و نقض عهد و پيمان و بيوفائى و نمك بحرامى و بىديانتى و ناراستى و دزدى . و بىعصمتى و زناكارى . خيانت پيشه ( xiy nat - pice ) ص . پ . نمك به حرام و خائن . خيانتگر ( xiy nat - gar ) ا . پ . كسى كه خيانت مىكند . خياوار ( xiy v r ) و خياور ( xiy var ) ا . پ . كوشش و جهد . و محنت . خياييدن ( xiy yidan ) ف م . پ . خائيدن و جائيدن . خيبة ( xaybat ) ا . ع . نوميدى . المثل : الهيبة خيبة يعنى چون بترسى بنوميدى باز گردى . و خيبة ( xaybatan ) لزيد و يا خيبة ( xaybaton ) لزيد : دعاى بد است مر زيد را . خيبة ( xaybat ) م . ع . خاب خيبة ( از باب ضرب ) : نااميد گرديد . و نيز خيبة : زيان كار شدن و كافر و ناسپاس گرديدن و نرسيدن بمطلوب . خيبر ( xaybar ) ا . ع . قلعهاى نزديك مدينه . خيبرستان ( xaybar - sat n ) ا . پ . حضرت امير المؤمنين على عليه السلام . خيبرى ( xaybariyy ) ا و ص . ع . مار سياه . و منسوب بخيبر . خيت ( xayt ) م . ع . خات ماله خيتا ( از باب ضرب ) : كم و اندك كرد مال را . و خات فلانا خيتا و خيوتا : آواز كرد فلان را . خيت ( xayt ) ا . ع . بانگ و فرياد . خيتال ( xit l ) ا . پ . دروغ . و خوش طبعى و مزاح و مطايبه . و عادت و طبيعت و مزاج . خيتام ( xayt m ) ا . ع . خاتم و مهر و انگشترى . خيتروع ( xaytaru ' ) ا . ع . زن كه بر حالى ثابت نماند . خيتعور ( xayta'ur ) ا . ع . زن بدخو . و سراب . و آنچه بر يك حال نباشد و نيست گردد . و تار عنكبوت مانندى كه در سختى گرما از هوا فرود آيد و نيست گردد . و دنيا . و گرگ . و غول . و سختى . و شيطان . و شير بيشه . و مسافت بعيده . و كرمى كه بر روى آب باشد و در يك جا ثبات و قرار نگيرد . خيچ ( xic ) ا . پ . خويش و آهن جفت يعنى آهنى كه بدان زمين را شيار كنند . خيد ( xid ) ا . پ . خويد و غلهء دانه نرسيده و جو سبز . خيدب ( xaydab ) ا . ع . راه هويدا . و نام موضعى . خيدبة ( xaydabat ) ا . ع . راى مرد و امر لول وى . يق : اقبل على خيدبتك اى على امرك الاول . خيدع ( xayda ' ) ا . ع . كسى كه بر دوستى وى اعتماد نتوان كرد . و غول فريبنده . و راه مخالف قصد . و كوراب . و گرگ فريبنده . خيدن ( xidan ) ف ل و م . پ . كج شدن و خم گرديدن . و پنبه زدن و حلاجى كردن پشم و پنبه . خيده ( xide ) ص . پ . كج شده و خميده