على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
1429
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
الحديث و فى الامر . و خاض بالفرس : درآورد اسب را به آب . و خاض الشراب : آميخت شراب را و شورانيد . و خاض الغمرات : درآمد در سختيها . و خاض الرجل بالسيف : جنبانيد آن مرد شمشير را در مضروب . و كنا نخوض مع الخائضين يعنى در باطل و يا پس روى گمراهان مىكنيم . و خضتم كالذى خاضوا يعنى مانند خوض آنها . خوضة ( xavzat ) ا . ع . دانهء مرواريد . خوط ( xut ) ا . ع . شاخ نازك يكسالهء درخت و يا هر شاخ . ج : خيطان و اخواط . و مرد تناور سبك نيكو خلقت . و دهى ببلخ كه قوط نيز گويند . خوطانة ( xut nat ) و خوطانية ( xut niyyat ) ص . ع . رجل خوطانة او خوطانية : مرد دراز و نازك مانند شاخ . و كذلك جارية خوطانة و خوطانية . خوع ( xav ' ) ا . ع . گردش وادى . و هر زمين مغاك كه گياه رمث روياند . و كوهى سپيد . و بلغة اهل يمن درختى . خوعلة ( xav'alat ) م . ع . پنهان ماندن از تهمت . خوعم ( xav'am ) ا . ع . گول . خوف ( xavf ) ا . ع . قتل . قوله تعالى : وَ لَنَبْلُوَنَّكُمْ بِشَيْءٍ مِنَ الْخَوْفِ وَ الْجُوعِ . و كارزار . قوله تعالى : فَإِذا جاءَ الْخَوْفُ . و اديم سرخ بريدهء مانند دوالها . خوف ( xavf ) ص . ع . ج . خائف . خوف ( xavf ) م . ع . خاف خوفا و خيفا و مخافة و خيفة ( از باب نصر ) : ترسيد . و خافه : غلبه كرد او را بترس . و نيز خوف : بيقين دانستن . قوله تعالى : وَ إِنِ امْرَأَةٌ خافَتْ مِنْ بَعْلِها نُشُوزاً . و قوله تعالى : فَمَنْ خافَ مِنْ مُوصٍ جَنَفاً . خوف ( xavf ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - ترس و جبن و واهمه . و خوف خدا : ترس از خدا . خوف ( xuf ) ع . ج . اخيف و خيفاء . خوف ( xovvaf ) ع . ج . خائف . خوفع ( xavfa ' ) ص . ع . اندوهگين خاموش مانند چرت زننده . خوفناك ( xavf - n k ) ص . پ . هولناك و ترسناك و هراسناك و مخوف و جبان و ترسان . حوق ( xavq ) ا . ع . حلقهء گوشواره خواه زيرين باشد و يا برين . و خوق اخوق : حلقهء فراخ . خوق ( xavq ) م . ع . خاق المراة خوقا ( از باب نصر ) : فرو كرد ذكر را در فرج آن زن تا آواز دهد . و نيز خوق : گوشواره در گوش جاريه كردن . يق : خق خق ( بصيغهء امر ) . خوق ( xuq ) ا . ع . غلاف نرهء اسب كه چون نره سرد گردد در وى درآيد . خوق ( xuq ) ص . ع . ج . اخوق و خوقاء . خوق ( xavaq ) ا . ع . فراخى و وسعت . و جرب . و گولى . و آشيانه ( و الفعل من سمع ) . خوقاء ( xavq ' ) ص . ع . مؤنث اخوق زن يك چشم و گول . ج : خوق . و مفازة خوقاء : بيابان فراخ . و كذلك بئر خوقاء . و ناقة خوقاء : شتر مادهء گرگين . خوك ( xuk ) و ( xovk ) ا . پ . يكى از حيوانات فقارى پستاندار ضخيم الجلد سمدار كه داراى چهار ناخن است در هر يك از دست و پا و بدن وى از موهاى دراز پوشيده و داراى پنجاه و شش دندان است 28 بالا و 28 پائين بدين تفصيل 12 دندان قطاع و 2 دندان كلبى و 14 دندان طاحونهاى و چشمهاى وى كوچك و حدقهء آن گرد و داراى دم كوچكى است و بتازى خنزير گويند و در مذهب مطهر اسلام نجس و احتراز از آن واجب و خوردن گوشت و شير وى حرام . و نيز خوك : غوك . و خوك دريا يا خوك ماهى : يكى از حيوانات بحرى از طايفهء ستاسه از جنس دلفين . خوك بان ( xuk - b n ) ا . پ . خوك چران . خوك بچه ( xuk - bace ) ا . پ . بچهء خوك . و خوك شيرده . خوكاره ( xu - k re ) ص . پ . معتاد و عادت شده . و همدم و مونس . خوكردگى ( xu - kardagi ) ا . پ . عادت . خوكرده ( xu - karde ) ص . پ . معتاد و عادت شده و آموخته شده . خوكيزه ( xukize ) ا . پ . بط بزرگ و غاز . خوگ ( xug ) ا . پ . خوك . خوك ( xavag ) ا . پ . نوكر و چاكر و خدمتگار . خوگر ( xu - gar ) و ( xov - gar ) ا و ص . پ . عادت شده و معتاد و آموخته شده و الفت گرفته . و مصاحب و همنشين . و خوگر شدن : عادت شدن و دست آموز شدن و رام گشتن . خوگرفتگى ( xu - gereftagi ) ا . پ . عادت و الفت و انس . خوگرفته ( xu - gerefte ) ص . پ . عادت شده و معتاد و آموخته شده و مأنوس . خوگير ( xu - gir ) و ( xov - gir ) ا . پ . پركننده و آگنده كنندهء زين . و اسب آهسته رو . و پالان . و عرقگير . خوگيردوز ( xu - gir - duz ) ا . پ . زينساز .