خمر ( xamar ) م . ع . خمر عنى خمرا ( از باب سمع ) : پنهان شد از من . و خمر الخبر عنى : پنهان ماند آن خبر از من . خمر ( xamer ) ص . ع . جاى بسيار مى . و رجل خمر : مرد با خمار او هو الذى خامره الداء . خمر ( xemmer ) ا . ع . معجر زنان . خمرة ( xamrat ) ا . ع . شراب و مى و آب انگور كه سكر آورد . و يا هر چه سكر آورد . و خمر . و خمرة صرف : شراب خالص و شراب ناب . خمرة ( xemrat ) ا . ع . غلاف و پوست گندم و ديگر غله‌ها . و هيئت خمارپوشى . يق : انها لحسنة الخمرة . المثل : العوان لا تعلم الخمرة يعنى ميانه سال را محتاج بتعليم خمارپوشى نيست دربارهء تجربه كار دانا گويند . و جاءنا على خمرة يعنى در پنهانى و خلوت آمد ما را . خمرة ( xomrat ) ا . ع . مايهء خمير . و دردى نبيذ . و سجاده‌اى از برگ خرما بافته . و و رس كه گياهى است مخصوص يمن . و گلغونه كه زنان بر روى مالند . و كرب تب و صداع و اذيت آن . و بقيهء مستى در سر و خمار . خمرة ( xomrat ) و ( xamarat ) ا . ع . بوى . يق : وجدت خمرة الطيب اى ريحه . و كذلك خمرة الطيب . خمرة ( xamrat ) ا . ع . خمرة الناس : جماعت مردم و انبوهى آنها . خمرة ( xamrat ) و ( xemrat ) و ( xomrat ) ا . ع . بوى خوش . خمر خانه ( xamr - x ne ) ا . پ . شراب خانه و ميكده . خمر فروش ( xamr - faruc ) ا . پ . شراب فروش و مىفروش . خمر محال ( xamr - mah l ) ا . پ . جائى كه در آنجا شراب و عرق و ساير مسكرات مايع فروشند . و قسمى از ماليات كه از فروختن عرق و ساير مسكرات مايع دريافت مىشود . خمره ( xomre ) ا . پ . خمچه و خمبره و خم كوچك . خمرى ( xamri ) ص . پ . - مأخوذ از تازى - منسوب بخمر . و سرخ . خمس ( xams ) ا . ع . مونث خمسة - يعنى پنج . يق : خمس نسوة . خمس ( xams ) م . ع . خمسهم خمسا ( از باب نصر ) : گرفت پنجيك مال آن‌ها را . و خمسهم ( از باب ضرب ) : پنجم آنها گرديد يا خود شامل شده پنج گردانيد آنها را . خمس ( xems ) ا . ع . نوعى از آب دادن شتر يعنى سه روز شتران را چرانيدن و روز چهارم آب دادن . و نام مردى و پادشاهى در يمن . و نوعى از برد . و نام كسى كه اين برد اول براى وى ساخته شده بود . و باصطلاح طب تب نوبه‌اى كه يك روز آيد و سه روز نيايد يعنى زمان فترة آن سه روز باشد . و فلاة خمس : دشتى كه آبش چنان دور بود كه جهة ستوران آب يافتن روز چهارم باشد سواى روزى كه از آن آب نوشيده‌اند . خمس ( xoms ) و ( xomos ) ا . ع . پنجيك . ج : اخماس . خمسة ( xamsat ) ا . ع . پنج . يق : خمسة رجال . و التذكير بالتاء و عندى خمسة دراهم او عندى خمسة الدراهم . و تقول هذه الخمسة الدراهم : بالنصب و ان شئت رفعت الدراهم و تجريها مجرى النعت و كذلك الى العشرة . خمستان ( xomest n ) ا . پ . ميكده و شراب خانه . و كووه و داش سفال پزى و خشت‌پزى . خمسون ( xamsuna ) ا . ع . پنجاه . خمسه ( xamse ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - پنج . و خمسهء متحيره : عطارد و زهره و مريخ و مشترى و زحل و خمسهء مسترقه كه فروردگان يا فرورديان نيز نامند چون سال شمسى سيصد و شصت و پنج روز و ربع روز است و هر ماه شمسى سى روز پس پنج روز زائد را در آخر اسفند ارمز بيفزايند و اين پنج روز را فرورديان يا فروردگان و يا هشونش و يا فوردگان و يا فورديان و يا خمسهء مسترقه گويند و هر يك از آن روزها را اندر جاه گويند و آن ربع روز را در مدت يك‌صد و بيست سال جمع كرده سال يك‌صد و بيستم را سيزده ماه گيرند و نامهاى خمسهء مسترقه اهنود و اشنود و اسفندمذ و هشت يا و هشت و هشتويش باشد . و ولايت خمسه : نام ولايتى ما بين قزوين و ميانه و حاكم نشين آن شهر زنجان و آن را خمسه بدان جهت گويند كه داراى پنج بلوك است يعنى ابهررود و خررود و زنجانه رود و ايجررود و سجاسه رود . خمسين ( xamsina ) ا . ع . پنجاه . و عيد الخمسين : عيدى مخصوص بيهود كه پانزده روز پس از عيد فطير گيرند . خمش ( xamc ) م . ع . خمش وجهه خمشا و خموشا ( از باب نصر و ضرب ) : خراشيد روى او را . و نيز خمش : زدن . و طپانچه زدن . و بريدن عضوى . خمش ( xamc ) ا . ع . خراشيدگى و پوست رفتگى . ج : خموش . خمش ( xamoc ) ص . پ . خاموش و ساكت و صامت . و ستور رام شده . خمش ( xamoc ) پ . كلمهء امر يعنى خاموش و ساكت باش . خمشتر ( xamactar ) ا . ع . مرد لئيم و ناكس . خمص ( xams ) م . ع . خمصه الجوع