على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

1400

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

كنا مع النبى صلى اللّه عليه و آله فى سفر فنزلنا بغدير خم فنودى فينا الصلاة جامعة و كسح لرسول اللّه صلى اللّه عليه و آله تحت شجرتين فصلى الظهر و اخذ بيد على فقال أ لستم تعلمون انى اولى بالمؤمنين من انفسهم ؟ قالوا بلى . قال أ لستم تعلمون انى اولى بكل مؤمن من نفسه ؟ قالوا بلى . فقال اللهم من كنت مولاه فعلى مولاه اللهم و ال من والاه و عاد من عاداه فلقيه عمر بن الخطاب رضى اللّه عند بعد ذلك فقال له هنيئا لك اصبحت و امسيت مولى كل مؤمن و مؤمنة . خماجر ( xom jer ) ا . ع . آب شور . و آبى كه بتخلى نرسيده باشد و ستور آن را خورد . خماح ( xom h ) ا . ع . يك نوع گياهى مخصوص بيمن . خماخسرو ( xam - xosrov ) ا . پ . نوائى از موسيقى . خمار ( xam r ) و ( xom r ) ا . ع . جماعت مردم و انبوهى آنها . يق : دخل فى خمار الناس . و كذا فى خمار الناس . خمار ( xem r ) ا . ع . معجر زنان و مقنعه و چادر نماز . و هر آنچه بپوشد چيزى را . ج : اخمرة و خمر و خمر ( xomor ) . و ما شم خمارك : اى ما غيرك عن حالك و ما اصابك . و ذو الخمار : لقب عوف بن ربيع بن ذى الرمحين بدان جهة كه در جنگ جمل معجر زن خود پوشيده و در آن جنگ بسا كسان را او نيزه زده بود تا آنكه از هر كسى كه پرسيدند كه تو را نيزه زده گفتى ذو الخمار و ذات الخمار : نام موضعى . خمار ( xem r ) م . ع . خامر مخامرة و خمارا . مر . مخامرة . خمار ( xom r ) ا . ع . كرب تب و صداع و رنج آن . و بقيهء مستى در سر . خمار ( xom r ) ا . پ . شهرى از ختا كه خوب رويان را بدانجا نسبت كنند . خمار ( xom r ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - ملالت و كدورت . و رنجى كه پس از رفتن كيف شراب و جز آن حاصل شود . و بقيهء مستى در سر . و مىزده . خمار ( xamm r ) ا . ع . مىفروش . خمار آلود ( xom r - lud ) ص . پ . چشم مخمور كه حالت خمارى از آن هويدا باشد . خمار خانه ( xom r - x ne ) ا . پ . ميخانه و ميكده و خرابات . خمارناك ( xom r - n k ) ص . پ . چشمى كه از خمار كم نور شده باشد . خمارى ( xom ri ) ا . پ . بيمارى كه از افراط در آشاميدن شراب و جز آن پيدا شود . و حالت خمارى : حالت اين بيمارى . خماس ( xomas ) ا . ع . جاء و اخماس : آمدند پنج پنج . خماسى ( xom siyy ) ص . ع . غلام خماسى : كودك پنج شبرى و نگويند غلام سداسى او سباعى زيرا كه چون از پنج شبر تجاوز كرد رجل است نه غلام . خماش ( xam c ) ا . پ . هر چيز به كار نيامدنى و دور افگندنى مانند خار و خلاشه و ريزه‌هاى دم مقراض و تيشه و اره . خماشات ( xam c t ) ا . ع . كينه‌ها و دشمنيهاى ديرينه . و ج . خماشة . خماشة ( xom cat ) ا . ع . آنچه از جراحات كه از براى آن ارش معلومى واجب نيايد و يا آن پست‌تر از دية است . ج : خماشات . خماشه ( xam ce ) ا . پ . خماش و هر چيز به كار نيامدنى دور افگندنى . خماص ( xem s ) ع . ج . خميص و خميصة . خماص ( xam s ) و خماصة ( xam sat ) م . ع . خمص خمصا و خموصا و خمصا و خمصا و خماصا و خماصة . مر . خمص . خماصة ( xam sat ) ا . ع . لاغرى شكم . خماط ( xamm t ) ا . ع . كبابى و بريان كنندهء گوشت . خماع ( xom ' ) ا . ع . خميدگى كفتار در رفتار . خماك ( xom k ) ا . پ . خنبك . و خماك زدن : بر هم زدن دستها در فرح و شادى . خمال ( xom l ) ا . ع . دوست خالص . و دردى كه در مفاصل مردم و قوائم حيوان بهم رسد كه آن را لنگ كند . خمالات ( xem l t ) ع . ج . خملة . خمالى ( xom liyy ) ا . ع . دوست خالص . خماليون ( xam liyun ) ا . پ . - مأخوذ از يونانى - نوعى از مازريون و يا از خربق . خماما ( xam m ) ا . ع . نوعى از خمان كه آقطى نيز گويند . خمامة ( xem mat ) ا . ع . پر تباه كه در زير پرها باشد . خمامة ( xom mat ) ا . ع . خاكروبه . و آنچه پريشان باشد از طعام و باميد ثواب آن را خورند . و خاك چاه . خمان ( xam n ) ا . پ . كمان تير اندازى . و كجى و خميدگى . خمان ( xam n ) ص . پ . پيچان و خم‌دار . و هر چيز خميده . خمان ( xom n ) ا . ع . گياهى دوائى و داراى دو قسم : صغير و كبير و قسم صغير را آقطى نيز گويند . خمان ( xamm n ) ا . ع . نيزهء سست . و نام موضعى در شام . خمان ( xomm n ) و ( xemm n ) ا . ع . فرومايهء از مردمان . يقال : هو من