على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
1392
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
فرورفتگى چيزى به جائى به نحوى كه مجروح گرداند مانند فرورفتگى خار بعضو آدمى . و انقطاع . و انديشه و گمان و شبهه . و ريش و جراحت . خلشك ( xalock ) ا . پ . كوزهء گلين منقش كه داخل جهاز دختران كنند و كوزهء گلينى كه دختركان در آن آبهاى رنگين كنند و بيك ديگر پاشند . و پاچهء ازار و شلوار رنگارنگ . خلشك ( xolock ) ا . پ . آب دهن و خيو . خلص ( xels ) ا . ع . دوست . و گزيده . يق : فلان خلصى . ج : خلصاء و خلصان . خلص ( xalas ) ا . ع . بيارهاى خوش بوى كه بر درختى كه نزديك وى بود مىتند و دانهء آن مانند مهرهء عقيق است . خلص ( xalas ) م . ع . خلص العظم خلصا ( از باب سمع ) : خوش درآمد استخوان در گوشت و آن در قصب استخوانهاى دست و پا باشد . خلصاء ( xals ' ) ا . ع . محلى در بيابان كه در آنجا چشمهاى يافت شود . خلصاء ( xolas ' ) ا و ص . ع . ج . خلص . و ج . خالص . خلصا الشنة ( xalsaccanate ) ا . ع . دوال دوتاه كه بر درزهاى مشك نهاده دوخته باشند . و آب بىآميغ كه از درزهاى مشك تراود . خلصان ( xols n ) ا . ع . ج . خلص . خلصة ( xalasat ) ا . ع . واحد خلص يعنى يكدانهء خلص . و ذو الخلصة و يا ذو الخلصة : خانهاى كه آن را كعبهء يمانيهء خثعم گفتندى و در آن خانه بتى بود خلصة نام و يا بدان جهة كه آن خانه منبت گياه خلصة بود . خلط ( xalt ) م . ع . خلطه خلطا و خليطى ( از باب ضرب ) : آميخت آن را . خلط ( xalt ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - آميزش و اختلاط . و متعجب و آشفته و حيران . و خلط شدن : آميختن . و متعجب و حيران گشتن . و خلط كردن : آميختن و سرشتن و مخلوط كردن و درهم كردن . و شوريدن و آشفتن . خلط ( xalt ) و ( xalet ) و ( xolot ) ا . ع . مرد متملق آميزندهء بمردم . و كسى كه زنان و متاع خود را ميان مردم اندازد . خلط ( xelt ) ا و ص . ع . گول . و هر آميزندهء با ديگرى . و خرماى هر جنس بهم آميخته . و هر چهار مزاج از مردم . ج : اخلاظ . و باصطلاح متقدمين از اطبا جسم رطب سيال يستحيل اليه الغذاء اولا و هو اربعة : البلغم و الدم و الصفراء و السوداء . خلط ( xelt ) و ( xelet ) ا . ع . تير و كمان كه چوب آنها در اصل كژ بوده باشد . خلط ( xelt ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - هر يك از چهار گش . مر . گش . خلط ( xalet ) ص . ع . رجل خلط : مرد گول . خلط ( xolot ) و خلطاء ( xolat ' ) ع . ج . خليط . خلطة ( xeltat ) ا و ص . ع . عشرت . و امراة خلطة : زن آميزندهء با مردم . خلطة ( xoltat ) ا . ع . انبازى . خلط ملط ( xelton - melton ) ص . ع . رجل خلط ملط : مرد آميخته نسب . خلطه ( xolte ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - آميزش و معاشرت و اختلاط با مردم . خلطى ( xeletiyy ) ص . ع . منسوب بخلط . خلطين ( xaltin ) ا . ع . آبى كه در آن خرما و يا مويز خيسانيده و به حالت تخمير در آمده و مسكر شده باشد . خلع ( xal ' ) ا . ع . گوشت كه آن را با توابل پزند و در خنورى نهند تا بوقت خورند . و گوشت خشك بريان كرده با چربش كه به فارسى قورمه گويند . خلع ( xal ' ) م . ع . خلعت العضاه خلعا ( از باب فتح ) : برگ آوردند درختان عضاه . و خلع ( مجهولا ) : گسست پى پاشنهء وى . و خلع ثوبه : بركند جامه را از تن . و كذلك خلع نعله و خفه و نحوهما . و نيز خلع : معزول كردن از عمل . يق : خلع الوالى فهو مخلوع . و عاق كردن فرزند . و خلع السنبل : خار برآورد خوشه . و خلع الغلام : كلان ذكر گرديد كودك از رسيدگى . و خلع على فلان : خلعت داد فلان را و بر وى خلعت پوشانيد . خلع ( xal ' ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - عزل و معزولى . و برآمدگى عضو از بندگاه . و بيرون شدن جامه و موزه . و خلع شدن : معزول شدن و از شغل و عمل خارج شدن . و بيرون شدن عضوى از بندگاه خود . و خلع كردن : عزل كردن و از شغل و عمل خارج كردن . و بيرون كردن جامه و موزه . خلع ( xol ' ) ا . ع . رهائى زن بر مالى كه شوهر بستاند از وى و يا از غير وى . خلع ( xol ' ) م . ع . خلع امراته خلعا ( از باب فتح ) : رها كرد زن خود را بر مالى كه از وى ستاد . خلع ( xela ' ) ع . ج . خلعة . خلعاء ( xal ' ' ) ا . ع . كفتار . خلعاء ( xola ' ) ا . ع . بطنى از بنى عامر ابن صعصعة كه اطاعت كسى نكردندى . خلعاء ( xola ) ص . ع . ج . خليع