على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
1368
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
خشكمانا ( xock - m n ) ا . پ . هر چيز سردى كه پس از غذا تناول كنند جهة تسكين حرارت معده . خشك مغز ( xock - maqz ) ص . پ . خشك سر و تند خوى و ديوانه وش و احمق . خشك مغزى ( xock - maqzi ) ا . پ . ديوانگى . و تند خوئى و خشم و قهر . خشك نان ( xock - n n ) ا . پ . بسكماچ . خشك نانه ( xock - n ne ) ا . پ . نان خالى كه بىنان خورش خورند . و بسكماچ . خشكناى ( xock - n y ) ا . پ . حلقوم و ناى گلو . خشكوا ( xock - v ) ا . پ . خشكفا و نان خمير برنيامدهء فطير . خشكه ( xocke ) ا . پ . پلا و بىروغن . و آرد گندم نابيخته . و آهن آب نداده . خشكى ( xocki ) ا . پ . بيوست و ضد ترى و عدم لطافت . و تنگى و سختى كه از نيامدن باران باشد . و بىبارانى مملكت و كشور ضد ترى . و زمين خشك . و پهن خشك شدهء اسب كه در زير دست و پاى وى بگسترانند . خشكيدن ( xockidan ) ف ل . پ . خشك شدن و بر طرف شدن ترى . و از نمو افتادن گياه و درخت و ضايع شدن آن . و از كار افتادن . خشكيده ( xockide ) ص . پ . خشك شده . و تشنه . خشل ( xacl ) ا . ع . بيضهء تهى كرده . و گياهى زرد و سرخ و سبز . و سرهاى دست برنجن و سرهاى خلخال . خشل ( xacl ) م . ع . خشله خشلا ( از باب نصر ) : بلايه و فرومايه كرد آن را . خشل ( xacl ) و ( xacal ) ا . ع . مقل و مقل خشك و يا مقلتر و مقل ريزه . و خستهء مقل . خشل ( xacal ) ا . ع . آنچه به كار نيايد . خشل ( xacal ) م . ع . خشل الثوب خشلا ( از باب سمع ) : كهنه شد آن جامه . خشل ( xacal ) ا . پ . نوعى از انگوم كه آن را مقل گويند . خشلة ( xaclat ) و ( xacalat ) ا . ع . واحد خشل و يا خشل يعنى يك دانهء خستهء مقل . خشل فشل ( xacelon - facelon ) ص . ع . يعنى ضعيف و ناتوان . خشم ( xacm ) م . ع . خشمه خشما ( از باب ضرب ) : شكست خيشوم او را . و خشمه الشراب : مست گردانيد او را شراب . خشم ( xacm ) ا . ع . علت بوى گرفتگى بينى . خشم ( xacam ) م . ع . خشم اللحم خشما ( از باب سمع ) : بوى گرفت آن گوشت . و خشم الانسان : رسيد به انسان دردى كه فاسد كرد بينى آن را و حس بوى چيزى را نمىكند . و خشم الانف : بوى گرفت بينى از علتى . و خشم الرجل خشما و خشوما ( نيز از باب سمع ) : فراخ گرديد بينى آن مرد . و خشم فلان خشما و خشاما : ( نيز از باب سمع ) افتادند غضروفائي كه ميان بينى و دماغ فلان بود . خشم ( xecm ) و ( xacm ) ا . پ . قهر و غضب . و انفعال و غصه . و خشم گرفتن : غضبناك شدن و در غضب و قهر درآمدن و برآشفته شدن . و بخشم آوردن : در قهر و غضب آوردن و غضبناك كردن و برآشفته كردن . و بخشم شدن : غضبناك شدن . خشماء ( xacm ' ) ص . ع . مؤنث اخشم - زن فراخ بينى . و زنى كه بينى وى از علتى بوى گرفته باشد . و زنى كه قوهء شامه نداشته باشد . خشماغيل ( xacm qil ) ا . پ . نگاه از روى غضب و قهر و از گوشهء چشم . و كج بينى . و لوچ چشم . خشمالو ( xacm lu ) و خشم آلود ( xacm - lud ) و خشم آلوده ( xacm - lude ) ص . پ . غضبناك و خشمناك . خشمة ( xocmat ) ا . ع . مست گردانيدگى شراب از رسيدن بوى آن بخيشوم . خشمگر ( xacm - gar ) و خشمگين ( xacm - gin ) ص . پ . آنكه پر از خشم و قهر باشد . و غضبناك . خشمگينى ( xacm - gini ) ا . پ . خشم و قهر و غضبناكى و غضب آلودگى . خشملو ( xacm - alu ) ص . پ . خشمالو . و خشملو كردن : دغدغه كردن . خشمن ( xacman ) ص . پ . خشمناك و خشمگين . خشمناك ( xacm - n k ) ص . پ . كسى كه داراى خشم باشد و غضبناك . خشمناكى ( xacm - n ki ) ا . پ . غضبناكى و خشم و قهر . خشمه ( xacme ) ا . پ . اسباب و آلات سفر . خشن ( xacn ) م . ع . خشن خشنا و خشانة . مر . خشانة . خشن ( xocn ) ص . ع . ج . اخشن و خشناء . خشن ( xacen ) ص . ع . درشت غير املس از هر چيزى . ج : خشان و خشن . و خش الجانب : صعب فوق از طاقت . خشن ( xacen ) ص . پ . - مأخوذ از تازى - درشت و زبر و ناهموار و ناصاف . و سخت رو . خشن ( xocon ) ص . ع . ج . خشن . خشن ( xecn ) و ( xecan ) ا . پ . بازى كه نه سپيد باشد و نه سياه و آن را خشين نيز گويند .