على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
1363
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
خسفة ( xasfat ) ا . ع . واحد خسف - يك گردكان . خسق ( xasq ) م . ع . خسق السهم خسقا ( از باب ضرب ) : بهدف رسيد آن تير . و خسقت الناقة الارض : كند ناقه زمين را بسپل در رفتن . خسق ( xasaq ) ا . پ . گل كافشه . خسقات ( xasaq t ) ا . ع . خوش روئى در سوداگرى در يك بار و ترش روئى در بار ديگر . و انه لذو خسقات فى البيع : يعنى بارى روا مىدارد و بارى فسخ بيع مىكند . خسك ( xesk ) ا . پ . گل كافشه . و گل كاجيره . خسك ( xosk ) ا . پ . وقت و هنگام . و تأخير و درنگ . خسك ( xasak ) ا . پ . مصغر خس يعنى خار كوچك . و تراشههاى ريزه . و خارى سه گوشه . و نيز خارهاى سه گوشه كه از آهن سازند و در سر راه دشمن اندازند . خسكانان ( xask n n ) ا . پ . استقصا و تفحص و تجسس بجد و تفتيش . و جستجوى بليغ . خسكدانه ( xasak - d ne ) ا . پ . تخم كافشه كه بتازى قرطم گويند . خس كشى ( xas - kaci ) ا . پ . حمل خاشاك و خاكروبه . خسل ( xasl ) م . ع . خسله خسلا ( از باب نصر ) : پاك گردانيد او را از چيزى كه به كار نيايد . خسل ( xasl ) ا . ع . رذل و فرومايه . خسل ( xossal ) ا . ع . اراذل و فرومايگان . خسم ( xesm ) ا . پ . جراحت و ريش . خسنده ( xasande ) ا . پ . هوام و خشنده مانند مگس و پشه و جز آن و اين طايفه از جانوران كوچك را كه به زبان علمى فرنگ انسكت ( ansekt ) مىگويند داراى فقار نيستند و نوعا بدن آنها سه جزء دارد يكى سر و ديگرى سينه و سيومى شكم . خسو ( xasu ) و ( xosu ) ا . پ . پدر زن . خسوء ( xosu ' ) م . ع . خسأ خسئا و خسوء . مر . خسء . خس و خاش ( xas - o - x c ) ا . پ . خرده ريزههاى پارچه . و شاخههاى درخت . خسودن ( xosudan ) ف م . پ . درو كردن غله و علف . و ستودن و ستايش كردن . خسور ( xosur ) ا . پ . پدر شوى . و پدر زن . و حصاد و درو . و خرمن . خسوردن ( xosurdan ) ف ل و م . پ . خسودن و درو كردن . و سلام كردن . و درآمدن و داخل شدن . خسوره ( xosure ) ا . پ . پدر شوى . و پدر زن . خسوف ( xasuf ) ا . ع . چاه بسيار آب در زمين سنگناك كه آب آن منقطع نشود . ج : اخسفة و خسف . خسوف ( xosuf ) ا . ع . خسف خسفا و خسوفا . مر . خسف . خسوف ( xosuf ) ا . ع . گرفتن ماه . و پا خسوف گرفتن بعض آفتاب است و كسوف گرفتن تمام آن . خسوف ( xosuf ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - گرفتگى ماه . و خسوف شدن : گرفته شدن ماه . خسوق ( xasuq ) ص . ع . ناقة خسوق : بمعنى ناقة خزوق . خسى ( xasi ) ا . پ . حقارت و پستى و دونى . خسى ( xasiyy ) ا . ع . گليم مانند و يا خرگاه مانندى كه از پشم گوسفند بافند . خسيج ( xasij ) ا . ع . خرگاه و گليم بافتهء از پشم . خسيدن ( xasidan ) ف ل و م . پ . خائيدن و در زير دندان نرم كردن . و كهنه شدن . و پير شدن . خسير ( xasir ) ص . ع . گم شده . و زيان بافته و مغبون شده . خسيس ( xasis ) ص . ع . فرومايه . ج : خساس و اخساء ( axess ' ) . خسيس ( xasis ) ص . پ . - مأخوذ از تازى - لئيم و فرومايه و دون همت و پست و بد نژاد و بد سرشت و سبكمايه و حقير . و بخيل و طمعكار . و خسيس بودن : لئيم و دون همت بودن . خسيسة ( xasisat ) ا . ع . فرومايگى . يق : رفعته من خسيسته : برداشتم او را از فرومايگى اواى فعلت به فعلا يكون فيه رفعته . و خسيسة الناقة : دندانهاى ماده شتر . و يق : جاوزت الناقة خسيستها و ذلك فى السنة السادسة اذا التقت ثنيتها . خسيسة ( xasisat ) ص . ع . مونث خسيس ج . خسائس و خساس . خسيعة ( xasi'at ) ا . ع . خسيعة القوم : خسيسترين قوم . خسيف ( xasif ) ا و ص . ع . چاه بسيار آب در زمين سنگلاخ كه آب آن منقطع نشود . و ماده شتر بسيار شير كه در سرما شيرش زود منقطع شود . و ابر بسيار آب كه از جانب چشمه برآيد . ج : اخسفة و خسف . خسيفة ( xasifat ) ص . ع . عين خسيفة : چشم بركنده . و بئر خسيفة : چاهى كه در زمين سنگناك كنند و آب آن جوش زند و قطع نشود . ج : خسف . خسيل ( xasil ) ا . ع . فرومايه . ج : خسائل و خسال . و دون و ناكس از قوم . خسيئ ( xasi ' ) ا . ع . پشم پست وردى . خش ( xac ) ا . پ . ابط و زير بغل . و