على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

1360

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

خزيدن ( xazidan ) ف ل . پ . آهسته به جائى درشدن . و نشسته رفتن مانند كودكان تازه برفتار آمده . و در كنجى پنهان شدن . خزيده ( xazide ) ص . پ . شخصى كه در كنجى و رخنه‌اى پنهان شده باشد . خزير ( xazir ) ا . پ . خاكستر سوزنده‌اى كه در آن آتش باشد . و خاكستر سرگين و آتش . خزير ( xazir ) و خريرة ( xazirat ) ا . ع . قسمى از آش و آبگوشت . خزيز ( xaziz ) ا . ع . عوسج بسيار خشك كه نوعى از خار است . خزيفة ( xozayfat ) ا . ع . از اعلام است . خزين ( xazin ) ص . ع . لحم خزين : گوشت بوى گرفته و متغير شده . خزينه ( xazine ) ا . پ . هزينه و مخزن و مغازه . و خزانه و گنجينه . و بيت المال . و باج و خراج . و خزينهء حمام : آن آبگير از حمام كه در وى آب گرم باشد و گاه بر آب سرد هم اطلاق كنند . خزينه‌دار ( xazine - d r ) ا . پ . تحويلدار . و خزانه‌دار . و جبه‌دار . و گنجور . خزيى ( xazy ) ص . ع . مونث خزيان - زن شرمنده و شرمگين . خس ( xas ) ا . پ . خاشه . و خار و تراشه و خلاشه و خاشاك . و كاه . و بيخهاى باريك . و مردم فرومايه و بد . و بدكار . و بخيل و رذل و ناكس و زبون . و مردم كوهستانى . و طايفه‌اى كوهستانى كه در ما بين هندوستان و تاتارستان سكنى دارند . و جانوركى كه بر روى آب مىدود و مانند تننده مىتند . و مرغى سفيد و بزرگتر از كلنگ . و خس بدهن گرفتن : عجز كردن و زينهار و امان خواستن . خس ( xos ) ا . پ . مادر زن . خس ( xass ) ا . ع . ترهء كاهو . و خس الحمار : شنكار . خس ( xass ) م . ع . خس نصيبه خسا ( از باب نصر ) : كم و اندك كرد بهرهء آن را . خسء ( xas ' ) م . ع . خسأ الكلب خسئا و خسوء ( از باب فتح ) : راند آن سگ را و دور كرد . و خسأ الكلب : دور شد آن سگ و رفت ( لازم و متعدى ) . و خسأ البصر : خيره شد آن چشم . خسأ ( xasa ' ) م . ع . خسئى الكلب خسأ ( از باب سمع ) : دور شد آن سگ و رفت . و خسئى البصر : خيره شد آن چشم . خسا ( xas ) ا . ع . طاق . ج : اخاسى . و خسا اوزكا يعنى طاق و يا جفت . خساء ( xes ' ) م . ع . خاساه مخاساة و خساء . مر . مخاساة . خسار ( xas r ) و خسارة ( xas rat ) ا . ع . گمراهى . و هلاكى . و غدر و ناكسى و زيانكارى . خسار ( xas r ) و خسارة ( xas rat ) م . ع . خسر خسرا و خسرا و خسرانا و خسارا و خسارة . مر . خسران . خسارت ( xes rat ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - زيان و ضرر و زيان در معامله و تجارت . خساره ( xes re ) ا . پ . پاك كردن باغ و تاكستان از علفهاى خودرو و هرزه . خساره ( xes re ) و ( xas re ) ا . پ . پيرايش شاخه‌هاى زيادى درخت . خساس ( xes s ) ص . ع . ج . خسيس و خسيسه . خساس ( xes s ) ا . ع . هذه الامور خساس بينهم يعنى اين كارها متداول است ميان ايشان . خساسة ( xas sat ) م . ع . خس خسة و خساسة ( از باب سمع ) : خسيس شد . خساسة ( xas sat ) ا . ع . فرومايگى . خساسة ( xos sat ) ا . ع . آنچه بوى اسب بازى كند . و مال اندك . و اسب دوانى . خساق ( xass q ) ا . ع . كذاب و دروغگو . خسال ( xes l ) ع . ج . خسيل . خسال ( xoss l ) ا . ع . مردمان رذل و فرومايه . خسالة ( xos lat ) ا . ع . سيم . و سونش سيم . و سبوس جو و جز آن . خسان ( xas n ) پ . ج . خس يعنى مردمان فرومايه . خسان ( xoss n ) ا . ع . آن ستاره‌هائى كه هرگز غروب نكنند مانند جدى و بنات النعش و جز آن . خساندن ( xas ndan ) ف م . پ . سائيدن و سحق كردن . خسانده ( xes nde ) ا . پ . خيسانيده و نقوع مخصوصا در دوا استعمال مىشود . خسانيدن ( xas nidan ) ف م . پ . بدندان ريش كردن چيزى را . خسائس ( xas es ) ع . ج . خسيسة . خسائل ( xas el ) ع . ج . خسيل . خسائيدن ( xas 'idan ) ف م . پ . خائيدن . و خوردن . خسپ ( xosp ) ا . پ . خواب . و بسيار خسپ : آنكه بسيار مىخوابد . خسپانيدن ( xasp nidan ) ف م . پ . لگد زدن فرمودن و پايمال كنانيدن . و اطفاى آتش كردن فرمودن . خسپانيدن ( xosp nidan ) ف م . پ . استراحت كنانيدن و آرام كردن فرمودن . و خسپيدن كنانيدن . خس‌پرور ( xas - parvar ) ص . پ .