على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
1343
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
خربة ( xarebat ) ا . ع . جاى ويران و ناآباد . ج : خرب و خربات و خرائب . و نام قريهاى . و نام پنج قريه در مصر . خربت ( xar - bat ) و خربته ( xar - bate ) ا . پ . قاز و بط بزرگ . و نادان و احمق . و ظريف و شوخ و مسخره . و مفسد و بىديانت . خربد ( xorabed ) ا . ع . شير خفته و ترش و ستبر . خربز ( xorboz ) ا . پ . خربزه . و هندوانه . و گياهى مانند اشنان . خربز ( xorbez ) ا . ع . معرب خربزه و بمعنى آن . خربزه ( xar - boze ) ا . پ . بطبخ و ميوهاى شيرين و لذيذ و خوشبو و كلان . و خربزهء ابو جهل : حنظل . و خربزهء روباه : علقم . و خربزهء هندى : هندوانه . خربزه زار ( xarboze - z r ) ا . پ . فاليز خربزه و خيار و جز آن . خربسته ( xar - boste ) ا . پ . جزء بر آمدهء از سقف و قابول . خربسيس ( xarbasis ) ا و ص . ع . ارض خربسيس : زمين سخت . و ما يملك خربسيسا : ندارد چيزى . خربشة ( xarbacat ) م . ع . خربش الكتاب خربشة : تباه كرد كتاب را . خربشك ( xarback ) ا . پ . آهنگر . و نعلبند . خربصة ( xarbasat ) و ( xerbasat ) ا . ع . زن جوان پر گوشت . ج : خرابص . خربصة ( xarbasat ) م . ع . خربص المال كله : افتادند شتران و گوسپندان در چريدن و خوب چريدند . و خربص المال : مال را گرفته برد . و خربص الاشياء : تميز داد بعض آن چيزها را از بعض . خربصيص ( xarbasis ) ا . ع . چيزى در ريگ كه بريق و لمعان دارد مانند چشم ملخ . و لاغر . و گوشواره . و گياهى كه از دانهء آن طعام سازند . و شتر خرد . و دانه اى از زيور . خربصيصة ( xarbasisat ) ا . ع . يك نوع مهرهاى . و ما عليهما خربصيصة : زيورى نپوشيده است . و ما فى الوعاء خربصيصة : نيست در خنور چيزى . و كذلك ما فى السقاء خربصيصة . خربط ( xar - bat ) ا . پ . يعنى بط بزرگ و قاز فربه و سمين . و مرد احمق و ابله . و آدم وحشى كه مانند غول موىدار باشد و در شكل شبيه انسان بود . و مرد حيلهباز بىديانت . خربطه ( xar - bate ) ا . پ . بط بزرگ و فربه . و آدم مسخره . خربق ( xarbaq ) ا . ع . - معرب خربق فارسى - رستنى داروئى و بر دو قسم است : سپيد و سياه و سپيد آن را بگيلانى پلخم و پلاخم گويند و برگ آن مانند برگ بار تنگ باشد و سياه وى برگش شبيه به برگ خيار و تخمش مانند خسك دانه . خربق ( xarboq ) ا . پ . خربق و دورس . خربق ( xerbeq ) ا . ع . آنجا كه در آن آب صعود مىكند . خربقة ( xarbaqat ) ا . ع . تيزروى بر روى زمين . و زجر است مر بزان و آهوان ماده را . خربقة ( xarbaqat ) م . ع . خربق الثوب خربقة : شكافت جامه را و بريد . و خربق العمل : تباه و فاسد كرد عمل را ، و خربق الغيث الارض : شكافت باران زمين را . خربقين ( xarbaqayne ) ا . ع . بصيغهء تثنيه - خربق سپيد و سياه . خربله ( xarbale ) ا . پ . دولاب و و چرخاب . خربنده ( xar - bande ) ا . پ . كسى كه خر الاغ را بكرايه دهد . و كسى كه در بازى خربازان سر ريسمان بدست گيرد . خربواز ( xar - bev z ) ا . پ . خفاش بزرگ و شبپرهء كلان . خربور ( xarbur ) و ( xorbur ) ا . پ . شب پرهء كلان . و جغد . و هر مرغى كه بشب پرواز كند . خربوزه ( xar - buze ) ا . پ . خربزه . خربه ( xarabe ) ا . پ . ويران و خراب . خربيل ( xerbil ) ا . ع . مؤمن آل فرعون كه خدا در قرآن مجيد مىفرمايد . خربيواز ( xar - biv z ) ا . پ . خربواز و شبپرهء كلان . خرپشته ( xar - pocte ) ا . پ . پشتهء بزرگ دراز ناهموار كه ميان آن بلند و دو طرفش نشيب باشد . و خيمه . و طاق . و ايوان . و هر چيز شبيه به آنها و آن را ماهى پشت نيز گويند . و نوعى از جوشن كه در روز جنگ پوشند . خرپشه ( xar - pace ) ا . پ . مگس و خرمگس . خرپور ( xarpur ) ا . پ . شپرهء كلان . خرپى ( xar - pay ) ا . پ . پىپا كه متصل بپاشنه است و باصطلاح تشريح آن را و تراخيل گويند . خرت ( xart ) م . ع . خرته خرتا ( از باب نصر ) : سوراخ كرد آن را . و خرت الارض ( از باب ضرب ) : رفت بر زمين و راههاى آن مخوف نبود .