على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

1321

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

خائتة ( x etat ) ا . ع . عقاب فرود آيندهء بر شكار . خائذ ( x ez ) ص . ع . امر خائذ لائذ : كار سخت و دشوار . خائر ( x er ) ص . ع . ضعيف . خايسته ( x yeste ) ص . پ . خائيده شده و در زير دندان نرم گرديده . خايسك ( x yesk ) ا . پ . مطرقه و پتك و چكش زرگرى و مسگرى و جز آن . خايسك ( x yesk ) ا . پ . بلغت زند زندان و محبس و بندى خانه . خائص ( x es ) ا . ع . اندكى از عطا . خائض ( x ez ) ا . ع . كسى كه داخل در آب شود و يا از آب گذرد و يا گدار آب را پيدا كند . و كسى كه خود را در مخاطره اندازد . ج : خائضون . خائط ( x et ) ا . ع . درزى و خياط . خائف ( x ef ) ص . ع . ترسيده شده و ترسان و خوف دارنده . ج : خيف ( xoyyaf ) و خيف و خوف ( xovvaf ) و خوف . خايك ( x yak ) و خايگ ( x yag ) ا . پ . ملخ . خايگينه ( x ygine ) ا . پ . خاگينه و تخم ماكيان برشته . خائل ( x el ) ص . ع . نگاهدارندهء چيزى . و شبان . و هو خائل مال : او نيك تعهد كنندهء مال است . و رجل خائل : مرد متكبر . ج : خالة . خائل ( x el ) ا . ع . واحد خول . مر . خول . خائم ( x em ) ص . ع . حيله باز و غدار . و ترسان و جبان . خائن ( x en ) ا و ص . ع . خيانت كننده و دغل و دغل باز و ناراست . ج : خانة و خونة و خوان . و خائن العين : شير بيشه بدان جهة كه در بينائى وى فتور است . خائن ( x en ) ص . پ . - مأخوذ از تازى - خيانت كننده و دغل و ناراست و دوبل . خائنة ( x enat ) ا و ص . ع . رجل خائنة : مرد خيانت كننده و دغل باز و ناراست ، و تاء آن از براى مبالغه است . و خائنة الاعين : دزديده نگاه كردن بسوى چيزى ناروا و يا ديدن به شك . خاينده ( x yande ) ص . پ . بدندان نرم كننده . خائنى ( x eni ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - خيانت و عذر . خايه ( x ye ) ا . پ . تخم ماكيان و تخم انسان و ساير حيوانات . و گند . و خواجه‌سرا و خصى . و خايهء ابليس : يك نوع سنگى كه از طرف چين مىآورند . و مردم مكار و حيله‌باز و عيار . و خايهء زر : و يا خايهء زرين : آفتاب . و خايهء سگ : جندبيدستر . و خايهء غلامان : قسمى از انگور و آلو سياه . و خايه كردن : بيضه نهادن و تخم كردن مرغان . و خايه نهادن : مرتكب شدن كار بدى كه باعث آزار و بيم و هلاكت بود . خايه بردار ( x ye - bar - d r ) ص . پ . چاپلوس و خوش‌آمدگوى . خايه ديس ( x ye - dis ) ا . پ . سماروغ و غارچ . خايه‌ريز ( x ye - riz ) ا . پ . خاگينه . خايه كشيده ( x ye - kacide ) ص . پ . اخته . خايه كن ( x ye - kon ) ص . پ . ماكيانى كه تخم كند . خايه كنده ( x ye - kande ) ا . پ . خواجه سرا و خصى . خايه گزك ( x ye - gazak ) ا . پ . قسمى از عنكبوت . و جانوركى كه مىچسبد بر خايهء حيوانات و خون آن را مىمكد . خايه‌گير ( x ye - gir ) ا . پ . رتيلا و عنكبوت زهردار . خايه گينه ( x ye - gine ) ا . پ . خاگينه . خائيدگى ( x 'idagi ) ا . پ . مضغ . خائيدن ( x 'idan ) و خاييدن ( x yidan ) ف م . پ . مضغ كردن و جاويدن و بدندان نرم كردن . و نشخوار كردن . خائيده ( x ide ) ص . پ . مضغ شده و جائيده و بدندان نرم شده . خب ( xabb ) ا و ص . ع . مرد فريبنده و كرپز . و خباثت و خدعه . و ريگ تودهء دراز چسبيده به زمين . و زمين نرم ميان دو زمين درشت كه در آن غارچ پيدا شود . خب ( xabb ) م . ع . خب النبات خبا و خببا و خبيبا ( از باب نصر ) : بلند و دراز گرديد گياه . و خب الرجل : منع كرد آن مرد از چيزى كه نزد او بود . و فرود آمد در زمين پست از بخل تا كسى جاى باش او نداند . و خب فى الامر : شتابى كرد در آن كار . و خب فلان : كرپز و فريبنده گشت فلان . و خب البحر خبا : جوشيد دريا و با آشوب گرديد . و نيز خب : پويه دويدن . و برداشتن اسب هر دو دست و پاى راست را با هم و هر دو دست و پاى چپ را با هم ، خبب مثله . يق خب الفرس خبا و خببا و خبيبا . و تيز رفتن . خب ( xebb ) ا و ص . ع . جوش و آشوب دريا . و كرپزى و فريب و خدعه . و مرد فريبنده و نام موضعى . خب ( xebb ) م . ع . خب خبا ( از باب سمع ) : كرپزى كرد و فريفت و خيانت نمود . تقول خببت يا رجل . و خب البحر خبا و خبابا : جوشيد دريا و با آشوب گرديد . خب ( xobb ) ا . ع . پوست درخت . و زمين پست . و مغاك . ج : اخباب و خبوب . خبء ( xab ' ) ا . ع . چيز پنهان كرده . و پنهانى . و وادى بمدينه . و نام موضعى . و خبء