على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
1316
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
خالصة ( x lesat ) م . ع . خلص خلوصا و خالصة . مر . خلوص . خالصجات ( x lesej t ) پ . ج . خالصه . خالصه ( x lese ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - زمين و ملك پادشاهى كه متعلق به كسى نباشد . ج : خالصجات . خالع ( x le ' ) ا . ع . زن بيرون آيندهء از شوى بواسطه فدائى كه داده است . و مردى كه زن را بر مال گذارد . و غورهء پختهء خرما . و رطب كه بيشتر از وى پخته باشد . و شترى كه برجستن نتواند و چون كسى به روى نشيند توسنى كند . و پيچيدگى پى پاشنه و گسستگى آن . و درخت افتادهء پوسيده . و درخت عضاه كه گاهى برگش نيفتد . خالع ( x le ' ) ص . ع . خوشهء خار برآورده . خالعة ( x leat ) ص . ع . زن بسيار بيشرم . خال عصى ( x l - asi ) ا . پ . گناه - ضد ثواب - و خطا . خالف ( x lef ) ا . ع . سقا و آب بركشنده . و نبيذ تباه شده . و آنكه بنشيند برفتن تو . ج : خالفون . قوله تعالى : فاقعدوا مع الخالفين . و فى خلقه خالف اى خلاف . خالف ( x lef ) ص . ع . رجل خالف : مرد گول و احمق . و مرد بسيار خلاف . و هو خالف اهل بيته : او نانجيب و بىخير است . خالفة ( x lefat ) ا . ع . سخن تباه و خطا . و امت باقى ماندهء بعد امت گذشته . و ستون كه بجانب پسين خيمه و خرگاه باشد . ج : خوالف . و هو خالفة اهل بيته : او غير نجيب و بىخير است . و ما ادرى اى خالفة هو ( مصروفة و ممنوعة ) : ندانم كدام كس است . و فى خلقه خالفة اى خلاف . خالفة ( x lefat ) ص . ع . امراة خالفة : زن گول و احمق . و رجل خالفة : مرد بسيار خلاف كه نفع و خير وى به كسى نرسد . خالق ( x leq ) ص . ع . آفريننده و آفريدگار و صانع و لا يجوز بالالف و اللام لغير اللّه سبحانه . خالقية ( x leqiyyat ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - قدرت و توانائى آفريدن . خالم ( x lem ) ا . ع . نيك مستوى . خالم ( x lom ) ا . پ . مار و حيه . خالناك ( x l - n k ) ص . پ . داراى نقطه هاى غير از رنگ خود . خالو ( x lu ) ا . پ . قسمى از سورنا . خالو ( x lu ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - دائى و كاكويه و كاكو و برادر مادر . خالولنجان ( x lulenj n ) ا . پ . خولنجان و خسرو دارو . خالوما ( x lum ) ا . پ . گياهى كه اكليل الملك گويند . خالون ( x luna ) ص . ع . ج . خالى . خاله ( x le ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - خواهر مادر و كاكى . خاله بىبى ( x le - bibi ) ا . پ . نوعى از آش . خالئ ( x le ' ) ص . ع . ناقة خالئ : ناقهء فروخفته و حرونى كرده . خالى ( x li ) ا . پ . گليم بزرگ و منقش و پرز دار كه در اين زمان قالى گويند . و دائى و خالو . و پوشاك و جامه و لباس . و كمان ابرو . و لوا و علم و رايت . و شعله . خالى ( x li ) ص . پ . - مأخوذ از تازى - آزاد و رها . و تهى و خوله . و جاى تهى . و معطل و بيكار . و متكبر و مغرور . و صاف و بىآميزش و محض . و يكتا و يگانه . و نامزروع و ويران و غير مسكون . و زمان گذشته . و خالى شدن : رها شدن و آزاد گشتن . و تهى شدن . و روان شدن شكم . و خالى كردن : تهى كردن . و روان كردن شكم . و ترك كردن و گذاشتن . و برانداختن . و بر باد دادن . و خالى السير : باصطلاح نجوم قمر را وقتى خالى السير گويند كه نظر هيچ كوكب با او نباشد . خالى ( x li ) ا . پ . يك خال مخصوصا در صورت . خالى ( x li ) ا . ع . مرد بىزن . و زن بىشوهر . ج : اخلاء . خالى ( x li ) ص . ع . آنكه درو كند و بركند گياه تر را . ج : خالون . و تهى و مرد بيكار . خالية ( x liat ) ص . ع . مؤنث خالى - زن بىكار و بىعمل . و قرون خالية : زمانهاى گذشته . خاليدونيون ( x lidunyun ) ا . پ . - مأخوذ از يونانى - ماميران - خاليگ ( x lig ) ا . پ . ناظر و كسى كه متوجه سفره و ميز بزرگان باشد . خام ( x m ) ا و ص . پ . ناپخته و نارس و كال . و ناپيراسته و ناآراسته . و بىتربيت . و ناآزموده . و غير كامل . و خشت ناپخته . و كار سر به راه نشده . و بىتجربه . و جامهء چرمين . و قسمى از شراب . و زه ابريشمين سازها . و كمند و ريسمان بلند . و مردم بىوقوف زيان كار . و قرطبان از روى ميل و اراده . و اسبى كه مدتى در طويله مانده باشد . و خامه و قلم و كلك و قلم سفيد . و خام كردن : محو و نابود كردن . و ترك كردن . خام ( x m ) ا . ع . - مأخوذ از پارسى - پوست دباغت ناكرده و پوستى كه در دباغت وى مبالغه ناكرده باشند . و كرباس ناشسته . و فحل .