على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
1313
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
گفتارش قطع شده باشد . و خاموش . و مرده . خافت ( x fet ) ا . ع . ابر بىآب . و زراعتى كه بلند نشود . الحديث : مثل المؤمن كمثل خافت الزرع يميل مرة و يعتدل اخرى . خافتة ( x fetat ) ص . ع . مؤنث خافت . خافض ( x fez ) ا و ص . ع . از نامهاى بارىتعالى يعنى پست و خوار دارندهء جباران و فراعنه . و عيش خافض : عيش خوش و خرم . و هو خافض الطير : يعنى صاحب وقار و مطيع و فرمان بردار است . و كذلك خافض الجناح . و حرف خافض : اى جار . خافضة ( x fezat ) ا و ص . ع . مؤنث خافض . و زمين پست و نشيب . وزن ختانه . و ارض خافضة السقيا : زمين كه آب دادنش سهل باشد . و خافضة رافعة : يعنى فرود مىدارد قومى را در آتش و برمىدارد قومى را بسوى بهشت . و بينى و بينك ليلة خافضة اى هنية السير . خافق ( x feq ) ا و ص . ع . افق . و لرزنده و طپنده . خافقات ( x feq t ) ع . ج . خافقة . و ايام الخافقات : ايامى كه در زمان ابو عباس و ابو جعفر ستارهها از هم پاشيدند . خافقان ( x feq ne ) ا . ع . بصيغهء تثنيه - مشرق و مغرب و يا افق مشرق و مغرب و دو كرانهء آسمان و زمين و يا منتهاى آنها . خافقية ( x feqiyyat ) ا . ع . پيالهء شراب خورى بزرگ . خافقين ( x feqayne ) ا . ع . بصيغهء تثنيه - خافقان . خافل ( x fel ) ا . ع . گريزنده و هارب . خافور ( x fur ) ا . ع . گياهى . خافى ( x fi ) ا . ع . پنهان و پوشيده و پرى . خافياء ( x fi ' ) ا . ع . پرى . خافية ( x fiat ) ا و ص . ع . نهان - نقيض آشكار - و پنهان و پوشيده . و پوشيدگى . و پرى . ج : خوافى . سموا بذلك لاستتارهم عن الابصار . و ارض خافية : زمينى كه در آن پريان باشند . خاقان ( x q n ) ا . پ . پادشاه چين و تركستان . خاقانى ( x q ni ) ص . پ . منسوب بخاقان . خاقانى ( x q ni ) ا . پ . فضل اللّه بن ابراهيم بن على شيروانى شاعر و حكيم معروف در سال 582 هجرى در شهر تبريز وفات نمود . خاقانيان ( x q ni n ) ا . پ . پادشاهان . خاق باق ( x q - b q ) ا . پ . باصطلاح مردم بازارى فرج زنان . خاقونية ( x quniyyat ) ا . ع . نوعى از نقاب و حجاب . خاك ( x k ) ا . پ . تراب و طبقهء ظاهرى ازين كرهء زمين كه نباتات را مىروياند . و زمين و ارض . و كشور . و قالب . و چرك . و قبر و گور و مزار . و فروتنى و افتادگى . و مطيع و فرمانبردار . و هر چيز بىقدر و قيمت و ضايع و به كار نيامدنى . و نفس مطمئنه . و شخص سليم النفس و خاك با خون سرشتن : قتل عام واقع شدن . و حادثهء عظيم روى دادن . و خاك بودن : افتادگى كردن و متواضع بودن . و خاك بيمار : زر سرخ . و خاك بىناموس : آزادى و آزادگى . و بىحيائى و بىادبى . و خاك پاى : كمترين بنده و چاكر . و خاك تاريك : جسد و قالب آدمى . و خاك تنگ : گور و قبر . و به خاك چسباندن : مغلوب كردن و ذليل كردن و معزول كردن . و خاك خلاص : هر فلز مسحوقى : و خاك دامن گير : گلى كه پاى رونده در آن بند شود و چون خشك شود سخت گردد . و جائى كه چون در وى درآيند بيرون شدن از آن دشوار باشد . و خاك ذليلان : جسد و قالب كافران و جاهلان . و خاك در بودن : مقيم شدن در جائى . و خاك ديوار خوردن : قناعت كردن . و خاك رنگين : طلا و نقره . و گلزار و لالهزار . و آدمى زاد . و خاك زدن : جاروب كردن . و خاك شدن : مردن و پوسيدن و زير خاك رفتن . و حقير شدن . و شكفت شدن داروهاى بلورى . و خاك شفا : خاك كربلاى معلا . و خاك ضعيف : انسان . و خاك مطبق و يا خاك معلق : كرهء زمين . و خاك و آب : جسد و قالب آدمى . و خاك و باد : بنده و مطيع . و قاصد و پيك . خاكا ( x k ) ا . پ . نقشه و مسوده . خاك آلودگى ( x k - ludagi ) ا . پ . ناپاكى و آلايش و پليدى و آلودگى با چركينى . خاك آلوده ( x k - lude ) ص . پ . ناپاك و چركين . خاك انداز ( x k - and z ) ا . پ . بيل مانندى از طلا و نقره و مس و آهن و جز آن كه بدان خاكروبه و خاكستر و جز آن را بدور اندازند و تريب نيز گويند . و سنگ انداز ببرج و حصار . و پارچهاى كه بر دور شاميانه و سايبان دوزند . و ساحر و سحر كننده . خاكباز ( x k - b z ) ا . پ . نوعى از بازى . خاك بدر ( x k - be - dar ) ا و ص . پ . غمگين و دردمند . و مرده . و مصيبت و فقر و تنگدستى . خاك بدهن ( x k - be - dahan ) پ . كلمهء نفرين يعنى نابود شوى . خاك بر سر ( x k - bar - sar ) ا و ص . پ . مصيبت و فقر و پريشانى و تنگدستى . و دردمند و غمگين و مصيبت زده و مرده .