على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
1310
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
كه مانند متقال سفته و پشت دار بافند . و سنگ پاشوى كه سنگى است سياه و متخلخل . و چرك و ريم و كثافت . خازباء ( x zab ' ) و ( x zeb ' ) و ( x zob ' ) و خازباز ( x zab za ) و ( x zab zo ) و ( x zeb zo ) و ( x zob ze ) و خازباز ( x zob zen ) ا . ع . مگسى كه در مرغزارها باشد و يا بانگ آن . و گربه . و نام دو گياه . و علتى كه در گردن شتر و مرد عارض شود . خازر ( x zer ) ا . ع . مرد زيرك و فتان . و نام نهرى در ما بين موصل و اربل . خازغان ( x zq n ) ا . پ . ديگ مسين و پاتيل و خاژغان . خازق ( x zeq ) ا و ص . ع . نفوذ كننده . ج : خوازق . و سنان . و تير بنشانه رسيده و انه لخازق ورقة اذا كان لا يطمع فيه او كان جريئا حاذقا . خازم ( x zem ) ص . ع . ريح خازم : باد سرد . خازن ( x zen ) ا . و ص . ع . مخزن دار و خزانه دار . ج : خزان و خزنة . و زبان . خازن ( x zen ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - خزانهدار و تحويلدار و حافظ و نگهبان خزانه . خازندار ( x zen - d r ) ا . پ . تحويلدار و خزانهدار . خازنه ( x zene ) ا . پ . خواهر زن . خازنى ( x zeni ) ا . پ . نام حكيمى دانشمند . خازنى ( x zeniyy ) ص . ع . منسوب بخازن . خازه ( x ze ) ا . پ . هر چيز سرشته و خمير كرده و معجون . و گلابه و گلى كه بر ديوار مالند . خازى ( x zi ) ا . ع . ملامت كننده و رسوا كننده و ذليل و خوار كننده . خاژغان ( x jq n ) ا . پ . پاتيل و ديگ . خاسب ( x sep ) ا . پ . سيب و تفاح . خاست ( x st ) ا . پ . طلوع و خيز . و ح . م . خاستن . خاستگى ( x stagi ) ا . پ . آماس و بر آمدگى خمير . خاستن ( x stan ) ف ل . م . پ . از جاى برآمدن و بلند شدن و استادن و بلند برآمدن و برخاستن و طلوع كردن . و فتنه و آشوب انگيختن . و خواستن و درخواست كردن . خاسته ( x ste ) ا و ص . پ . بلند شده و بر پا شده و برآمده . و تخمير شده . و طلوع كننده و برخيزنده . و نوخاسته : تازه طلوع كرده و برآمده . و جوانى كه بتازگى رويش سبز شده باشد . خاسر ( x ser ) ص . ع . زيان كار . و لقب سلم بن عمرو بدانجهت كه مصحف را فروخته بثمن آن ديوان اشعار خريد . خاسرة ( x serat ) ص . ع . مؤنث خاسر و تلك اذا كرة خاسرة اى غير نافعة يعنى حملهء غير نافع . خاسع ( x se ' ) و خاسعة ( x seat ) ص . ص . ع . خاسع القوم : خسيسترين قوم و كذلك خاسعة القوم . خاسف ( x sef ) لاغر . و متغير اللون . و غلام سبك . و مرد نقيه . ج : خسف . و چشمهاى كه آبش بتك رفته باشد . خاسق ( x seq ) ا و ص . ع . لغة فى خازق . مر . خازق . خاسئ ( x se ' ) ص . ع . سگ و خوك رانده و دور شده كه نگذارند نزديك مردم آيد . خاسيدن ( x sidan ) ف . ل . پ . پير شدن و كهن شدن . خاش ( x c ) ا و ص . پ . خاشاك و تراشه و ريزهء از چوب و علف و كاه و جز آن . و جنگ و جدال و نزاع و درشتى و سختى و تندى . و افراط در عشق و در محبت . و جنگجو و ستيزهجو . و حريص و طامع و آزمند . و واله . و ابله . و ضعيف و جبان و ترسو و كم دل . و فرومايه و خار و پست و دون و خش . و مادر زن و مادر شوهر . و مضغ . و جاويدگى . و نام موضعى از مضافات فراه . خاش ( x cc ) ا . ع . پياده . ج : خش ( xacc ) . خاشاك ( x cak ) ا . پ . زبيل و فضاله و تراشه و وامانده و نخاله و خرده چوب . و شاخچه و علف جوان . و خرده ريزهء از هر چيز . و گرد و خاك . و ذره . و كاه و هر چيز شبيه بذره و ريزه كاه كه در آب يا چشم افتد . خاشجو ( x c - ju ) ص . پ . جنگى و جنگ آموز و نبرد آزما و جنگجو . خاشر ( x cer ) ا . ع . فرومايهء از مردم . خاشع ( xace ' ) ص . ع . خضوع كننده و فروتنى نماينده . ج : خشع ( xocca ' ) و خاشعون . و مكان خاشع : جاى ديگرگون شده كه در آن منزل براى كسى نباشد و جائى كه كسى در آنجا رسيدن نتواند . و قف خاشع : يعنى تپهء پست و چسبيدهء به زمين . خاشع ( x ce ' ) ص . پ . - مأخوذ از تازى - فروتن و عاجز و فروتنى كننده و متملق و خشوع كننده و صلاحانديش و كرنش كننده . خاشعات ( x ce t ) ع . ج . خاشعة . خاشعة ( x ceat ) ص . ع . مؤنث خاشع . ج : خشع و خاشعات . و بلدة خاشعة : شهر ديگرگون شده كه در آن براى كسى منزل نباشد . و خاشعة ابصارهم : فروخوابانيده است چشمهاى ايشان . خاشعون ( x ceuna ) ع . ج . خاشع . خاشف ( x cef ) ا و ص . ع . روندهء در زمين . و درايندهء در چيزى . و شمشير بران . و نيز خاشف : شترى كه در شب سير مىكند . ج : خشف ( xoccaf ) .