على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

1304

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

حيل حيل ( hayl - hayl ) ا . ع . بدين كلمه بزان را مىرانند . حيلق ( haylaq ) ا . ع . بلا و سختى . حيلم ( haylam ) ا . ع . ستور خرد . و يا يك نوع كرم كوچكى . حيلولة ( haylulat ) م . ع . ميان دو چيز درآمدن و حائل شدن . حيله ( hile ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - مكر و فريب و خاتوله و پيوند و تزوير و نوكال و هرنوت و تلبيس و دغا و عيارى و ريا و خيانت و ريو و رنگ و بهانه . و تبديل صورت . و هنر و صنعت . و حرفه . و سليقه . و لياقت . و اختراع . و حيله كردن و يا حيله نمودن : گول زدن و فريب دادن و دام افگندن . حيله باز ( hile - b z ) ص . پ . با مكر و فريب و غدار . حيله بازى ( hile - b zi ) ا . پ . غدر و مكر . و فتنه و فساد . و ريا . حيله پژوه ( hile - pejuh ) ص . پ . بهانه‌گير . حيله ساز ( hile - s z ) ص . پ . مكار و فريبنده و غدار . حيله فروش ( hile - faruc ) ص . پ . عيار و مكار و بد ذات و بد نيت و حيله باز . حيله كار ( hile - k r ) ص . پ . غدار و حيله باز . حيله‌گر ( hile - gar ) ص . حيله باز و غدار و كر پز و مكار و كسى كه شغل او كرپزى باشد . حيله‌ور ( hile - var ) ص . پ . غدار و مكار و فريبنده . حيله‌ورى ( hile - vari ) ا . پ . مكر و بهانه و ريا . و شرارت . حين ( hayn ) ا . ع . مرگ و هلاكى . و بلا . و آزمايش . حين ( hayn ) م . ع . حان فلان حينا ( از باب ضرب ) : هلاك شد فلان . و قد حان حينا : موفق نشد بر رشد و در محنت افتاد . حين ( hin ) ا . ع . روزگار . و هنگام وقت مبهم - صالح جميع ازمنه دراز باشد يا كوتاه يك سال بود يا زياده - و يا آنكه مخصوص است بچهل سال و يا بهفت سال و يا به دو سال و يا به شش ماه و يا به دو ماه و يا بهر بامداد و شبانگاه . و روز قيامت . و مدت . قوله تعالى : فتول عنهم حتى حين اى حتى تنقضى المدة التى امهلوها . ج : احيان . و ج ج : احانين . و لات حين يعنى ليس حين . و نيز حين : وقت معين دوشيدن ناقه . حين ( hin ) و ( hayn ) م . ع . حان كذا حينا ( از باب ضرب ) نزديك شد . و حان الصلاة حينا و حينا و حينونة و حينونية : رسيد وقت نماز . و حان السنبل : خشك شد آن خوشه . و حان حينه : نزديك شد هنگام آن . حين ( hin ) م ف . پ . - مأخوذ از تازى - هنگام و وقت . و حينى كه : هنگامى كه . حينة ( haynat ) و ( hinat ) ا . ع . هو يأكل الحينة : او مىخورد يك بار در شب و روز . و كذلك يأكل الحينة . حينة ( hinat ) ا . ع . وقت معين دوشيدن ناقه . و متى حينة ناقتك اى متى وقت حلبها . و كم حينة ناقتك اى كم حلابها يعنى چند شير مىدهد . حينونة ( haynavnat ) و حينونية ( haynuniyyat ) م . ع . حان حينا و حينا و حينونة و حينونية . مر . حين و حين . حينئذ ( hinaezen ) ا . ع . آنگاه . حيوات ( hayav t ) ع . ج . حية . حيوان ( hayv n ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - زنده و هر جاندار و جانور . و بهيمه . و جاندار بىزبان . و حيوان ناطق : انسان . و حيوان غير ناطق : جاندار بىزبان . حيوان ( hayv n ) ا . ع . از اعلام است . حيوان ( hayv n ) ا . ع . زندگى . و جانور . و نام آبى در بهشت . حيوان ( hayav n ) م . ع . قال فى المعيار : الحيوة و الحى و الحيوان و الحياء مصادر من « حيى يحيى » و المادة واوية . حيوانات ( hayav n t ) ع . ج . حيوان . حيوانات ( hayv n t ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - جانداران و جانوران . حيوانى ( hayv ni ) ص . پ . منسوب و متعلق به حيوان . و شهوانى و نفسانى . حيوانيت ( hayv niyyat ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - بهيميت . و طبيعت و صفت جانوران داشتن و مانند آنها زندگى كردن - ضد انسانيت . حيوة ( hay t ) ا . ع . زندگى . و حيوة طيبة : روزى حلال . و بهشت . حيوة ( hay t ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - جان و روان و روح . و زندگى و حيات . حيوت ( hayyut ) ا . ع . مار نر . حيود ( hayud ) ص . ع . بسيار ميل كننده . حيود ( hoyud ) م . ع . حاد حيدا و حيودا . مر . حيد . حيود ( hoyud ) ا . ع . ج . حيد . حيوص ( hayus ) ص . ع . دابة حيوص :