شمشير : دوال شمشير . و حمايل فلك : ميل شمالى و يا جنوبى فلك . حمايلى ( ham yeli ) ا . پ . باصطلاح نجوم سياره‌اى كه مدار حركت آن بيضى باشد . حمائم ( ham em ) ع . ج . حم و حمامة و حميمة . حمة ( hamat ) ا . ع . نوعى از عقاب . حمة ( homat ) ا . ع . نيش زنبور و مار و كژدم . و زهر كژدم و جز آن . ج : حمات و حمى . و سختى سرما . و حمة العقرب : نام شمشيرى . حمة ( hammat ) ا . ع . هر چشمه‌اى كه آب گرم از آن جوش زند و بيماران جهة استشفا در آن غسل كنند . ج : حمات . حمة ( hemmat ) ا . ع . خوى . يق : طابت حمتك اى عرقك . و مرگ . حمة ( hommat ) ا . ع . از رنگهاى اسب است و هو ما بين الدهمة و الكمتة و دون الحوة . و نيش كژدم و زهر وى . و تب . و سياهى . ج : حمم . و حمة الحر : معظم گرما . و حمه الفراق : قضا و قدر الهى و مرگ . ج : حمم و حمام . حمت ( hamt ) ص . ع . يوم حمت : روز سخت گرم . و تمر حمت : خرماى بسيار شيرين . حمت ( hamt ) م . ع . حمت يومنا حمتا و حموتة ( از باب كرم ) : سخت گرم شد روز ما . و حمت التمر : بسيار شيرين گرديد آن خرما . و حمتك الله عليه حمتا ( از باب ضرب ) : بريزد خداى و بيندازد تو را به روى . حمت ( hamat ) م . ع . حمت الجو و غيره حمتا ( از باب سمع ) : فاسد و متغير گرديد آن گردو و جز آن . حمت ( homot ) ع . ج . حميت . حمتة ( hamtat ) ص . ع . مؤنث حمت . يق : ليلة حمتة : شب سخت گرم . حمحام ( hamhame ) ع . كلمهء فعل يعنى باقى نماند چيزى . حمحم ( hemhem ) و ( homhom ) ا . ع . سخت سياه . و يك نوع مرغى . حمحم ( homhom ) ا . ع . گل گاو زبان و ورك . حمحمة ( hamhamat ) م . ع . بانگ كردن اسب تاتارى وقت جو خواستن و بانگ كردن اسب كمتر از صهيل . و بانگ كردن گاو نر براى گشنى . حمحمة ( hemhemat ) و ( homhomat ) ا . ع . گاو زبان . حمد ( hamd ) ا . ع . ستايش . و شكر . و رضا . و جزا . و اداى حق . و از اعلام است . حمد ( hamd ) ص . ع . ستوده . يق رجل حمد : مرد ستوده . و كذلك منزل حمد . حمد ( hamd ) م . ع . حمده حمدا و محمدا و محمدا و محمدة و محمدة ( از باب سمع ) : ستود او را و شكر كرد و راضى شد و اداى حق وى كرد . و در نامهء امير المؤمنين على بن ابي طالب عليه السلام است . اما بعد فانى احمد اليك الله يعنى شكر مىكنم نعمتهاى خدا را نزد تو و قيل اى احمده معك و قيل اى احمد اللّه مرسلا اليك هذا الكتاب . و حمد الارض : ستوده و موافق يافت آن زمين را . حمد ( hamd ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - سپاس و ستايش و شكر . و محققين فعلى را گويند كه آگاهى دهد از تعظيم منعم خواه به زبان باشد و يا بدل و يا بدست بر خلاف مدح كه ثناى بر زبان است . حمد ( hamad ) م . ع . حمد الرجل حمدا ( از باب سمع ) : خشم گرفت آن مرد . حمدان ( hemd n ) ا . پ . نره و آلت تناسل . حمدة ( hamdat ) ص . ع . امراة حمدة : زن ستوده . حمدة ( hamadat ) ا . ع . حمدة النار : آواز زبانه زدن آتش . حمدة ( homadat ) ا . ع . بسيار ستاينده . حمدلة ( hamdalat ) م . ع . الحمد للّه گفتن . حمدون ( hamdun ) ا . پ . نره و آلت تناسل . حمدونة ( hamdunat ) ا . ع . دختر هارون الرشيد . حمدونه ( hamdune ) ا . پ . ميمون و بوزينه . حمر ( hamr ) م . ع . حمر السير حمرا ( از باب نصر ) : پيراست دوال را . و حمر الشاة : پوست باز كرد گوسپند را . و حمر الراس : موى سترد از سر . حمر ( homr ) ع . ج . احمر . و حمر الابل : شتران اصيل و نجيب . حمر ( hamar ) ا . ع . بيمارى مر ستور را كه از بسيار خوردن جو عارض گردد . حمر ( hamar ) م . ع . حمر الفرس حمرا ( از باب سمع ) : ناگوارد شد اسب از خوردن جو و جز آن و متغير گرديد بوى دهن وى . و حمر الرجل : سوخت مرد از خشم . و حمرت الدابة : گنده گرديد آن ستور از فربهى مانند خر . حمر ( homar ) ا . ع . تمر هندى . و زورك كه يك نوع مرغى است . و جنس موميائى . و ج : حمرة . حمر ( homor ) ع . ج . حمار . و حمر الوحش : گور خران . حمر ( hommar ) ا . ع . زورك .