على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
1210
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
و چيزى اندك يق ما اكتحل حثاثا يعنى بخواب نرفته . و ما ذاق حثاثا اى شيئا . حثاث ( hes s ) ع . ج . حثيث . حثارة ( hos rat ) ا . ع . كاه ريزه و سبوس . حثارم ( hos rem ) ا . ع . آنكه لب پائين وى ستبر باشد . حثافير ( has fir ) ا . ع . اخذت بحثافير الامر : گرفتم تا آخر كار را . حثالة ( hos lat ) ا . ع . دانهء تلخ و جز آن كه با گندم آميزد و پوست جو و برنج و خرماى كوفته و مانند آن و كنجاره . و هر چيز بىخير و بلايه از هر چيزى . و منه قيل لعبد اللّه ابن عمر كيف انت اذا بقيت فى حثالة من الناس اى ارذالهم . حثام ( hes m ) ع . ج . حثمة . حثائل ( has el ) ع . ج . حثيل . حثحاث ( hash s ) ص . ع . سريع و شتاب و قرب حثحاث اى سريع ليس فيه فتور . حثحثة ( hashasat ) م . ع . جنبانيدن . و حثحث البرق : جنبيد برق در ابر . و حثحثه عليه : برانگيزانيد او را بر آن . حثحوث ( hoshus ) ا . ع . بسيار . و سريع . و بز مادهء زشت . و لشكر . حثحوث ( hoshus ) م . ع . حث حثا و حثيثى و حثحوثا . مر . حث . حثر ( hasr ) ا . ع . طعام اندك و حقير حثر ( hasar ) ا . ع . دردى . و بار درخت پيلو . و غورهء انگور و خرما . و دانههاى نو برآمدهء انگور در خوشه . و نوعى از سماروغ و آن به خاك جمع كرده شده ماند و هرگاه آن را بركنند از زير آن ريگ برآيد . حثر ( hasar ) م . ع . حثر الشيئ حثرا ( از باب سمع ) : درشت و ستبر گرديد آن چيز . و حثر العسل : دانه بست انگبين تا فاسد گردد . و كذلك حثر الدبس . و حثر الجلد : بثره دميد در پوست . و نيز حثر : دانهء سرخ برجستن در چشم و يا آماسيدن پلك ازرمد . و فراخ و وسيع گرديدن چيزى . حثرب ( hosrob ) ا . ع . گياهى كه در زمين نرم رويد او نبات لا ينبت الا فى جلد . و چركابى كه در ته ديگ باشد . حثربة ( hasrabat ) م . ع . حثرب الماء : تيره و كدر گرديد آب . و حثربت البئر : آميخته شد آب چاه به گل سياه و كدر گرديد . حثربة ( hesrebat ) ا . ع . مغاكچهء زير بينى در ميان لب برين . حثربة ( hosrobat ) ا . ع . واحد حثرب يعنى يك عدد گياه حثرب . حثرة ( hasarat ) ا . ع . واحد حئركه نوعى از سماروغ باشد . حثرما ( hasarm ) ا . پ . نوعى از نعناع . حثرمة ( hasramat ) ا . ع . ستبرى لب . حثرمة ( hesremat ) ا . ع . نوك بينى و مغاكچهء زير بينى در ميان لب برين . حثف ( hasef ) و ( hesf ) ا . ع . هزار خانهء شكنبه . حثفر ( hosfor ) ا . ع . دردى روغن و جز آن كه بتك نشيند . و مال نبهره و بلايه . حثفرة ( hosforat ) ا . ع . خس ريزه . و تيرگى آب كه در تك سبو نشيند . حثفل ( hosfol ) ا . ع . بقيهء شوربا يا اشكنهء باقى زير شوربا . و دردى روغن . و مال بلايه . و چرك زهدان . و مردم فرومايه . و ريزههاى گوشت در بن ديگ ( لغتى است در حتفل ) . حثفلة ( hasfalat ) م . ع . نوشيدن حثفل از ديگ . حثل ( hasl ) ا . ع . بد شير خوردگى كودك و تبه حالى . و فرومايه . و بلايهء از هر چيز . الحديث اعوذ بك ان ابقى فى حثل من الناس . حثل ( hesl ) ا . ع . لاغر و باريك اندام . حثل ( hasal ) م . ع . حثل حثلا ( از باب سمع ) : كلان شكم گرديد . حثلب ( hesleb ) ا . ع . دردى روغن و مسكه . حثلة ( heslat ) ا . ع . آب اندك در حوض . حثلم ( heslem ) ا . ع . دردى روغن و مسكه . حثم ( hasm ) م . ع . حثم له حثما ( از باب نصر ) : داد او را . و نيز حثم : نرم و رام كردن . و حثمته اى دلكته . حثمة ( hasmat ) ا . ع . نوك بينى و كنار آن . و اسب كره . ج : حثام . و پشته و راه بالا . و از اعلام زنان است . حثمة ( hasmat ) و ( hasamat ) ا . ع . پشتهء خرد سرخ و يا سياه از سنگها . حثمة ( hosmat ) ا . ع . جاى ريختن آب نزديك سد . حثو ( hasv ) م . ع . حثا التراب عليه حثوا و حثيا و تحثاء و حثيانا ( از باب نصر و ضرب ) : خاك پاشيد بر وى . و حثا التراب : ريخته و پاشيده شد خاك ( لازم و متعدى ) . و نيز حثو : برداشتن خاك بدست و ريختن آن فاحثوا التراب فى وجهه ( بصيغهء امر ) و حثوت له حثوا : عطاى اندك دادم او را . حثواء ( hasv ' ) ص . ع . ارض حثواء : زمين بسيار خاك . حثوات ( hasav t ) ا . ع . ج . حثوة يق ثلاث حثوات من الماء اى ثلاث غرفات . حثوة ( hosvat ) ا . ع . پارهء خاك . ج : حثى ( hos ) . حثوث ( hasus ) ا . ع . سريع و شتاب .