على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

1192

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

حارض ( h rez ) ا و ص . ع . آنكه اندوه و بيمارى وى دراز باشد . و آنكه ناكس و فرومايه باشد . و مرد بيمار بر جاى مانده و مشرف بر مرگ و گداخته جسم . حارضة ( h rezat ) ا . ع . مرد بيمار بر جاى مانده و مشرف بر مرگ و گداخته جسم . حارق ( h req ) ا و ص . ع . سوزان . و دندان سبع . حارقة ( h reqat ) ا . ع . آتش . و زن تنگ فرج . و زنى كه جماع دهد مرد را به نيمهء اسفل و نيمهء اعلاى خود را به كار ديگر وا دارد . وزن مغلوب الشهوة حتى تحرق انيابها بعضها على بعض اشفاقا من ان تبلغ الشهوة بها الشهيق او النخيز . و زنى كه زنان همسايه را دشنام بسيار دهد . و جماع با زن بر پهلو خوابانيده و يا همچو شتر خوابانيده حارقتان ( h req t ne ) ا . ع . به صيغهء تثنيه سرهاى دوران در دو سرين و يا دو پى در سرين . حارك ( h rek ) ا . ع . سر كتف ستور و استخوان بلند از دو جانب دوش . و رستنگاه يال اسب از سوى پشت كه سوار در دست گيرد . حارم ( h rem ) ا خ . ع . شهر كوچكى در شام . و هو بحارم عقل : او خردمند و با عقل است . حاروق ( h ruq ) ص . ع . امراة حاروق : زن خوش جماع . حاروقة ( h ruqat ) ا . ع . شمشير تيز و بران . حارى ( h riy ) ص . ع . منسوب به حيرة از بلاد بين النهرين . و لا آتيه حارى دهر يعنى نيايم پيش وى گاهى . حارية ( h reyat ) ا . ع . مار پير پر خطر . حاز ( h zz ) ا . ع . بريدگى دو شوخ سينهء شتر از آسيب آرنج وى پس اگر خون برآيد گويند : فى البعير حاز و اگر نه برآيد ماسح گويند . حازب ( h zeb ) ص . ع . امر حازب : كار سخت و دشوار . ج : حزب و حوازب . حازة ( h zzat ) ا . ع . آنچه در دل اثر كند و مورث خلجان آن گردد . ج : حواز . و فى المثل حزت حازة من كوعها يضرب فى اشتغال القوم بامرهم عن غيره . حازر ( h zer ) ا . ع . ترس از شير . و نبيذ دردى ترش و عبوس . و آرد جو كه بوى آن خوش نباشد . حازق ( h zeq ) ا . ع . آنكه موزهء تنگ پاى وى را فشارده باشد ( در اين جا فاعل بمعنى مفعول است ) . حازقة ( h zeqat ) ا . ع . جماعت و گروه . حازم ( h zem ) ا و ص . ع . هشيار در كار خويش . ج : حزمة . و از اعلام است . حازمية ( h zemeyyat ) ا خ . ع . طايفه‌اى از اعراب . حازى ( h zi ) ا . ع . كسى كه به نگريستن خال و كف دست فال گويد . حاسب ( h seb ) ص . ع . شمارگير . حاسة ( h ssat ) ا . ع . قوهء شاعره و سرما و جز آن كه بسوزاند گياه را يق اصابتهم حاسة . ج : حواس . مر . حواس . حاسد ( h sed ) ص . ع . بدخواه و رشكين و خصم . و تمناكنندهء انتقال نعمت و فضيلت كسى بسوى خويش و تمناكنندهء زوال آن . ج : حسد ( hossad ) و حساد و حسدة . حاسر ( h ser ) ص . ع . امراة حاسر : زن برهنه ذراع و بىمعجز . ج : حواسر و حسر . حاسر ( h ser ) ا . ع . برهنه و مبارزى كه زره و خود و يا سپر نداشته باشد . ج : حسر ( hossar ) . و گشن بازماندهء از گشنى . حاسن ( h sen ) ا و ص . ع . ماه . و خوب روى و صاحب جمال . و نيكوكار . حاسوس ( h sus ) ا . ع . جاسوس و جاسوس در خير . و مرد بديمن . و قحط سال سخت . حاسى ( h si ) ع . ج ج . حسوة ( hosvat ) . حاسى الذهب ( h seyozzahab ) ا خ . ع . لقب ابن جذعان زيرا آوندى داشت از طلا كه بدان مىآشاميد . حاش ( h ca ) و حاشا ( h c ) ع . اسم فعل تحشى كردن . و حاش لله و حاشا لله اى معاذ للّه . و حاشا منهم فلانا : استثنا كرد از ايشان فلان را . و حاشاك و حاشا لك يعنى دور باد از تو . و نيز حاشا : از حروف جاره است مانند حتى . حاشا ( h c ) پ . كلمهء انكار - مأخوذ از تازى - يعنى نه چنين است . و حاشا زدن و يا حاشا كردن : انكار كردن و ابا نمودن . حاشاء ( h c ' ) ا . ع . داروئى شبيه به آويشن و از طايفهء لبيه كه به لاطينى تيموس گويند . حاشد ( h ced ) ا و ص . ع . خوشهء بسيار بار از خرما . و ا خ . نام گروهى از تازيان . و جاء فلان حافلا حاشدا : آمد فلان مستعد و مهيا . و رجل حاشد : مردى كه بچالاكى دوشد ناقه را . حاشر ( h cer ) ا . ع . گرد آرنده . و از نامهاى آن حضرت صلى اللّه عليه و آله . حاشك ( h cek ) ص . ع . پى هم آينده . ج : حواشك . و الرياح الحواشك : بادهائى كه از جهات مختلف وزند و بادهاى تند و يا