على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
1138
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
جورق ( javraq ) ا . ع . شترمرغ نر . جوره ( jure ) ا . پ . هم رنگ و هم وزن و هم جفت چيزى . جوز ( javz ) ا . ع . ميانهء چيزى و معظم آن . ج : اجواز . و معرب گوز يعنى گردو . ج : جوزات . و حجاز و كوههاى چند مربنى صاهله را . و جبال الجوز ا خ : كوه چند در تهامة . و جوزبوا : جوز بويه . جوز ( javz ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - گردكان و چهار مغز نيز گويند . و جوز السرو : بار درخت سرو . و جوز الطرفاء : بار درخت گز . و جوز الطيب : جوزبوا . و جوز القى : ثمر درختى مخصوص ببلاد هند و بنگاله و يمن . و جوز الكوثل : ثمر گياهى هندى شبيه بخرنوب . و جوز الماثل : تاتوره . و جوز المرج : حب كالنج . و جوزبويه : ثمر درختى كه از جزاير زير باد و از جزيرهء جاوه مىآورند و پوست اين ثمر را بسياسه نامند . و جوز ثريا : ميان خوشهء ثريا . و جوز هندى : نارجيل . جوز ( javz ) و ( jouz ) م . ع . جاز جوزا و جؤزا و جوازا . مر . جواز . جوزا ( javz ) ا . پ . - مأخوذ از تازى نام برج سيوم از دوازده برج فلكى كه آبام دو پيكر نيز گويند . جوزاء ( javz ' ) ا . ع . برج سيوم از بروج دوازهگانه . و ا خ . نام زنى . و گوسپند سياه كه ميان آن بسپيدى زند . و نيز جوزاء : يكى از صور جنوبى آسمان به صورت مرد قائم به دو كرسى منطقهاى بسته و شمشيرى حمايل انداخته و بدست راست عصائى بالاى سر گرفته و دست چپ در آستين كشيده . و ابو الجوزاء ا خ : نام چند نفر . جوزات ( javz t ) ا . ع . ج . جوز . و ج . جوزة . جوزاغند ( javz qand ) ا . پ . شفتالوى خشك كرده كه مغز گردو در ميان آن آگنده باشند . جوزاك ( javz k ) ا و ص . پ . غم و اندوه و غصه . و غمگين و اندوهگين . جوزان ( juz n ) ع . ج . جائز . جوز آهنج ( javz - hanj ) ا . ع . داروئى هندى . جوز بر گنبد ( javz - bar - gonbad ) م ف . پ . زحمت بيهوده . جوز بن ( jovz - bon ) ا . پ . درخت گردكان . جوزة ( javzat ) ا . ع . گوسپند سياه كه ميان آن به سپيدى زند . و يك دانه گردو . و يك شربت از آب . و نوعى از انگور . و نيز جوزة : گرهء درخت . و گرهى در تحت ذقن كه ما بين دو لحيه واقع شده . ج : جوزات . جوزة ( javzat ) ا . خ . ع . نام دهى بموصل . جوزجان ( javzj n ) ا خ . پ . نام جائى در خراسان كه به خوبى و سلامتى هوا مشهور است . جوزدان ( javzd n ) ا خ . پ . نام دو ده در اصفهان . جوزغه ( javzaqe ) ا . پ . گوزغه و گوزه و غلاف پنبه كه پنبهء آن را در نياورده باشند . جوزق ( javzaq ) ا . ع . معرب گوزه و غلاف پنبه كه هنوز پنبه از آن برنياورده باشند و به فارسى گوزغه گويند . و ا خ : نام دهى بهرات و ناحيهاى در نيشابور . جوزقان ( javzaq n ) ا خ . ع . دهى بهمدان . و گروهى از اكراد . جوزگره ( javz - gere ) ا . پ . گرهى كه به شكل دكمه باشد . و دكمهاى كه از قيطان سازند و در لباسها گذارند . جوزل ( javzal ) ا . ع . كبوتر بچه . و جوان و كودك . و زهر . و ماده شتر افتادهء از لاغرى . جوز مغز ( javz - maqz ) ا . پ . مغز گردو . و هر چيزى كه سخت باشد . جوزن ( javzan ) ا . پ . آفتى در جو و گندم كه آنها را زرد مايل بسرخى سازد . و طايفهاى از ساحران هند كه دانهء جو و گندم را بزعفران زرد كنند و افسونى بر آن خوانند و كسى را كه بخواهند مسخر خود نمايند از آن دانهها به روى زنند . و نيز طايفهاى از برهمنان كه آتش مىافروزند و روغن ستور و چيزهاى ديگر در آن مىافگنند و با دستههاى جو كه در خوشه است بر آن آتش مىزنند و اوراد چند مىخوانند و اين را عبادتى مىدانند و هوم مىنامند . جوزهر ( jav - zahr ) ا . پ . سرو دم اژدها . و ستارهء ذو ذنب . و فلك اول قمر كه بمنزلهء ممثل او مىباشد و هر يك از عقدهء راس و ذنب را نيز گويند كه محل تقاطع فلك حامل و مائل قمر است كه آن را گوزهر ( gavezhar ) نيز گويند . جوزه لوا ( javze - lov ) ا . پ . زغن و غليواج كه چوزه لوا نيز گويند . جوزى ( javziy ) ا . ع . گردو فروش . جوزيدن ( javzidan ) ف ل . پ . غصه خوردن و غمناك و اندوهگين گرديدن . جوزينق ( javzinaq ) ا . ع . مأخوذ از گوزينهء فارسى و بمعنى آن . جوزينه ( javzine ) ا . پ . گوزينه كه حلوائى است از مغز گردكان و يا از مغز بادام . جوژه ( juje ) ا . پ . جوجه و بچهء مرغ . و جوژهء دوك : رخنه و شكاف كمردوك كه در وقت رشتن ريسمان چرخ را بر آن اندازند . جوژه ربا ( juje - rob ) و جوژه