على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

937

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

السلطان : قاضى كرد او را پادشاه . و قضى بينهم المنايا اى انفذها . فرستاد در ميان ايشان مرگ را . تقضيع ( taqzi ' ) ا . ع . در دو الم و بريدگى و گزيدگى در شكم مردم . تقطاع ( teqett ' ) م . ع . قطعه قطعا و مقطعا و تقطاعا : بريد آن را و جدا كرد . مر قطع . تقطب ( taqattob ) م . ع . آژنك افگندن ميان ابروها و ترش‌روى شدن . تقطر ( taqattor ) م ع . خوش‌بوى آلوده شدن به بخور يق تقطرت المراة . و آماده شدن كارزار را . و از بالا انداختن خود را . و فرو افتادن تنهء درخت . و ساقط شدن . و چكيدن . و بر پهلو افتادن . و تقطر به : بر كرانهء وى ريخت آن چيز را . و تقطر عنه : خلاف ورزيد و پس ماند از آن . تقطرب ( taqatrob ) م . ع . سر جنبانيدن و بقطرب مانستن . تقطع ( taqatto ' ) م . ع . آميخته شدن شراب به آب و پاره‌پاره و بخش‌بخش گرديدن قوله تعالى لَقَدْ تَقَطَّعَ بَيْنَكُمْ و قوله تعالى تَقَطَّعُوا أَمْرَهُمْ بَيْنَهُمْ * اى تقسموه ( لازم و متعدى ) . تقطقط ( taqatqot ) م . ع . بر سر خود رفتن . و فرو افتادن دلو . و گام نزديك نهادن . و شتافتن . و در جهان رفتن يقال تقطقط فى البلاد . تقطل ( taqattol ) م . ع . بريده شدن يق قطله فتقطل . تقطى ( taqatti ) م . ع . تقطى الرجل : درنگ كرد آن مرد و تاخير نمود . و تقطى لاصحابه : فريب داد اصحاب خود را . و تقطى بوجهه عنه : بر گردانيد روى خود را از آن . و تقطى الفرس : بر ترك آن اسب بر نشست . و تقطت الدلو : اندك اندك برآمد آن دول از چاه بجهة بسيارى آب . تقطيب ( taqtib ) م . ع . آژنگ افكندن ميان ابروها . و ترش نمودن روى . و آميختن مى را . تقطير ( taqtir ) م . ع . چكانيدن . و قطره قطره چكانيدن . و قطر ثوبه : بخور داد جامهء خود را با چوب عود . و طعنه ققطره : نيزه زد وى را پس انداخت او را بر يكى از دو پهلويش . و قطره على فرسه : انداخت او را بر پهلويش . و قطر الابل : قطار كرد شترها را المثل النفاض يقطر الجلب يعنى اذا انفض القوم اى فنى زادهم قطروا الابل فجلبوها للبيع قطارا قطارا . تقطير ( taqtir ) ا . ع . پيوسته روانگى بول يق به تقطير اى لم يستمسك بوله . تقطير ( taqtir ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - قطره قطره چكيدن آب و جز آن . و باصطلاح كيميا جدا كردن باعانت حرارت مواد فرار جسمى را از مواد ثابت و غير فرار آن . و تقطير كردن : ژوشيدن و عمل تقطير اجرا كردن . و تقطير بول : قطره‌قطره چكيدن بول . تقطيط ( taqtit ) م . ع . دبه ساختن و تراشيدن آن را . تقطيع ( taqti ' ) م . ع . بسند شدن جامه يق قطعنى الثوت اى كفانى يعنى بسند شد مرا آن جامه . و پاره‌پاره كردن . و در گذشتن اسب از اسبان ديگر . و سنجيدن شعر را باجزاى عروض . و قطع الله عليه بالعذاب : . گوناگون عذاب كند او را خداى . و قطع الخمر بالماء : آب را آميخت در شراب . تقطيع ( taqti ' ) ا . ع . گسستگى مغص مر رودهء را . و تقطيع الرجل : قد و بالاى مرد . و تقطيع الشعر : سنجيدگى شعر باجزاى عروض . تقطيع ( taqti ' ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - قطع‌شدگى و قطعه‌قطعه . تقطيف ( taqtif ) م . ع . بريدن خوشهء انگور . و چيدن آن را . و خراشيدن . تقطيل ( taqtil ) م . ع . بريدن . و بر پهلو انداختن كسى را . و يا بر زمين افگندن . تقطين ( taqtin ) م . ع . شكوفه بر آوردن يق قطن الكرم اذا بدت زمعاته . تقع ( taqa ' ) ا . ع . گرسنگى . تقع ( taqa ' ) م . ع . تقع تقعا ( از باب سمع ) : گرسنه گرديد . تقع ( taqe ' ) ص . ع . جوع تقع : گرسنگى سخت . تقعثل ( taqa'sol ) م . ع . گرانبار رفتن . تقعد ( taqa'od ) م . ع . تقعده : باز داشت او را از حاجت وى . و تقعد عن الامر : ترك داد او را . و بنشست از آن كار و واداشت او را از آن كار . تقعر ( taqa'or ) م . ع . لب پيچيدن در سخن . و باقصاى دهن سخن گفتن . و دور در شدن در كارى . و بتكلف فصاحت نمودن . تقعف ( taqa'of ) م . ع . فرو ريخته شدن روى كوه . و از بن در افتادن ديوار . و از جاى رفتن چيزى . تقعفز ( taqa'foz ) م . ع . فرو خفتن شتر . تقعقع ( taqa'qo ' ) م . ع . مضطرب شدن و جنبيدن . و تقعقعت عمدهم يعنى كوچ كردند . المثل من يجتمع يتقعقع عمده يعنى هر اجتماعى را پراكندگى است و يا آنكه چون فراهم آيند و با هم نزديك شوند شرى