على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

78

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

فيروز . و رهنما و هادى . وا . غربال . و اسباب صافى شكر . اپسان ( aps n ) ا . پ . سنگ فسان كه بدان تيغها تيز كنند . اپشك ( apcak ) ا . پ . شبنم . اپغده ( epqade ) ص . پ . بيهوده و احمق و مهمل و شوريده و كم‌عقل . اپكانه ( apk ne ) ا . پ . سقط جنين و افتادن بچهء نارسيده از شكم مادر . اپميد ( epmid ) ا . پ . آهن قلبه . و يوغ گاو . اپيرش ( apirac ) ا . پ . ميدان اسب‌دوانى . اپيرك ( epayrak ) ا . پ . رنگ سربى . و ا خ . نام جزيره‌اى . اپيرنداخ ( apirand x ) ا . پ . تيماج و سختيان . اپيز ( apiz ) و اپيزه ( apize ) ا . پ . ظرف و آوند . و آفتابه . و كوزه و دول خميده‌اى كه با آن آب مىكشند . اپيكا ( apik ) ا پ . - مأخوذ از فرانسه - ريشهء دوائى كه جهة قى استعمال مىكنند و از برزيل ينگى دنيا مىآورند . اپيون ( apyun ) ا . پ . افيون و ترياك و مهانل و مهانول . ات ( at ) ضمير متصل مخاطب كه به آخر اسم ملحق مىشود و چون اسم به هاى غير ملفوظ منتهى شده باشد الف آن برقرار خواهد بود . مانند خانه‌ات و گرنه الف را در درج ساقط نموده بجايش فتحه مىآورند مانند كتابت و دوستت و اگر در آخر اسم الف ساكن بود الف ات را به ى بدل مىكند مانند خدايت . ات ( att ) م . ع . اته ( attahu ) اتّا و ماتة ( از باب نصر ) : غالب شد او را به حجت . و ات راسه : شكست سر او را . اتا ( at ) ع . ج اتاوة . اتا ( at ) و ( et ) ا . پ . - مأخوذ از تركى - پدر . اتاء ( et ' ) م . ع . اتت الماشية اتاء ( از باب نصر ) : برآمد نماى ماشيه يعنى بچه و يا شير آن بيفزود . و اتت النخلة و الشجرة اتوا و اتاء : برآمد بار خرما بن و درخت . و يا ظاهر شد صلاح آن . و يا بسيار گرديد بار آن . اتاء ( et ' ) ا . ع . هر چيز . اتاء ( at ' ) ا . ع . هر آنچه در جوى آب افتد از قبيل چوب و برگ . اتاء ( at ' ) و ( et ' ) ا . ع . عطش و تشنگى . و درآمد هر چيز از حبوب و از بار خرما بن . و نماى بچهء شتر و گاو و جز آن . و نماى شير آنها . و قولهم كم اتاء ارضك يعنى چند است حاصل زمين تو . اتاء ( ett ' ) م . ع . وعده پذيرفتن . اتاب ( et b ) م . ع . اتابه اتابا : با وى كرد كارى را كه از آن شرم دارد . و خشمناك گردانيد او را . و برگردانيد او را از حاجت وى برسوائى . اتآب ( ette b ) م . ع . رسوا گرديدن . و شرمنده شدن . اتاب ( et b ) ع . ج اتب . اتابك ( at bak ) ا . پ . - مأخوذ از تركى - پدر بزرگ . و لله و ادب آموز . و امير بزرگ . و اميرى كه بجاى پدر باشد . و نگهبان و حامى و استاد و معلم . و چوبى كه وقت خم دادن كمان در زه درآورده بكمان بندند تا راست نگردد . و ا خ . لقب سعد زنگى پادشاه شيراز - گويند شبى سلطان سنجر در حالت مستى سعد زنگى را كه استاد و لله و معلم او بود پادشاهى بخشيد . پس از وفات سلطان همين‌كه سعد زنگى پادشاه شد خود را بلقب قديم كه اتابك بوده مىخواند و لفظ پادشاه بر برادرزادگان سلطان مقرر گردانيد . و اتابك اعظم : از القاب وزير اول و صدر اعظم مىباشد . اتاة ( at t ) ا خ . ع . نام زنى از قبيلهء بكر بن وائل . و نام كوهى . و در هر دو معنى غير منصرف است . اتات ( at t ) ا . ع . - مأخوذ از تركى - حشمت و شوكت و جلال و عظمت و بزرگوارى . اتاحة ( et hat ) م . ع . تقدير كردن يق اتاحه الله و اتاح له الشيئى . اتاد ( et d ) ا . ع . رسنى كه بر پاى ماده گاو وقت دوشيدن بندند . اتاده ( et deh ) ا . پ . باج‌گزار و اهل ذمه . و رشوه دهند . اتار ( et r ) م . ع . اتارته البصر و اليه اتارا . پيروى كردم او را و در پى وى نگران ماندم . و اتاره بالعصا : زد او را بچوبدستى . و اتار اليه النظر : تيز نگريست بسوى وى . اتارة ( et rat ) م . ع . بازگردانيدن كسى را پس از بار ديگر يق اتاره اتارا . و نيز بيم كردن يق فلان يتار على ان يؤخذ . و اترت النظر الى فلان : تيز نگريستم فلان را . اتازونى ( et zuni ) ا خ . پ . - مأخوذ از فرانسه - ممالك متحدهء امريكا . اتاسة ( et sat ) م . ع . باطل كردن قول . على عليه السلام : لا يتسنهم عن ذلك اى لابطلن قولهم . اتاعة ( et at ) م . ع . قى كردن . و اتاع القئ : اعادهء قى نمود . اتاق ( et q ) م . ع . اتاق الحوض : پر كرد آن حوض را از آب . و كذلك اتاق الاناء . و اتاق القوس : تمام كشيد آن كمان را . اتاق ( ot q ) ا . پ . - مأخوذ از تركى - خانه و دار . و خيمه و چادر .