على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

مقدمه 3

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

تاريخ اين كتاب مؤلف اين كتاب مرحوم دكتر ميرزا على اكبرخان نفيسى ناظم الاطباء قدس اللّه سره العزيز از خاندان كهن بود كه مدت بيش از پانصد سال دانشمندان بسيار در فنون مختلف از آن برخاسته‌اند . نسب وى تا هفت پشت بدين قرارست : على اكبر بن محمد حسن بن على اكبر بن محمد على بن محمد كاظم بن ابو القاسم بن محمد كاظم بن سعيد شريف . نياى هفتم وى ميرزا سعيد شريف كرمانى از پزشكان نامى قرن يازدهم بود كه مدتى نيز رئيس پزشكان دربار ( حكيم‌باشى ) شاه عباس بزرگ بوده است و نسب وى بسه پشت بحكيم برهان الدين نفيس بن عوض بن حكيم طبيب كرمانى مىرسيده است . حكيم برهان الدين نفيس معروف‌ترين پزشك اواسط قرن نهم هجرى بود و در كرمان مىزيست و چون شهرت وى بالغ بيك بن شاهرخ بن تيمور گوركان پادشاه معروف دانش‌پرور ايران ( 812 - 853 ) رسيد وى را از كرمان بدربار خود به شهر سمرقند خواند و وى تا پايان عمر الغ بيك در دربار وى بود و در سلك دانشمندان بسيار كه آنجا گرد آمده بودند مىزيست و پس از مرگ او در 853 بكرمان بازگشت و او را در طب مؤلفات چندست كه معروف‌ترين آنها شرح الاسبابست كه شرحيست بر كتاب الاسباب و العلامات تأليف محمد بن على بن عمر سمرقندى كه از مهم‌ترين كتابهاى پزشكى قديم بوده است و در سمرقند در اواخر صفر 827 تمام كرده و نيز شرحى بر كتاب موجز القانون تأليف ابى الحزم علاء الدين قرشى معروف بابن النفيس نوشته است كه آن موجزى از قانون معروف‌ترين كتاب طب ابن سيناست و اين شرح را كه براى امتياز از شروح ديگر شرح نفيسى مىنامند در غرهء ذىحجهء 841 در سمرقند تمام كرده و سپس در كرمان حواشى آن را بپايان رسانده است و بجز اين دو كتاب معروف كتابهاى ديگر در طب پرداخته است از آن جمله كليات شرح نفيسى ، بحارين و رساله‌اى در سمومات . اين خانواده تا آغاز قرن چهاردهم همواره در كرمان مىزيسته‌اند و مشاهيرى چند از آن برخاسته‌اند كه معروف‌ترين آنها مرحوم ميرزا محمد تقى بن محمد كاظم پسر جد سوم مؤلف اين كتاب و عارف مشهور پايان قرن دوازدهم و آغاز قرن سيزدهم ايران بود كه مريد خاص و جانشين ميرزا محمد تربتى معروف بمشتاقعلى شاه بود و در 1215 او را زهر دادند و وى را تأليفات بسيار بنظم و نثر فارسى در عرفان و تصوفست كه معروف‌ترين آنها ديوان غزلياتيست كه بسبك مولانا جلال الدين بلخى مولوى بنام مرشد خود مشتاق‌على سروده و در همهء آنها بنام او تخلص كرده است و باسم ديوان مشتاقيه معروفست و نيز منظومهء بحر الاسرار و مجمع البحار و كبريت احمر را پرداخته . ديگر از معاريف اين خاندان مرحوم ميرزا عبد الحسين بن ميرزا عبد الرحيم بن عبد الحسين بردسيرى معروف بميرزا آقاخان كرمانيست كه مادرش دختر ميرزا كاظم بن ميرزا محمد تقى مظفر على شاه بود و در كرمان در 1270 متولد شد و در تبريز در سال 1314 در راه آزادى و ترقى ايران كشته شد و وى از معروف‌ترين نويسندگان سياسى و يكى از بىباك‌ترين