على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

63

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

ابرهاى بسيار به مقدار زياد با هم مجتمع مىشوند و گاه به نحوى منبسط مىگردد كه حدى براى آن مشخص نمىتوان نمود و كلية ابر داراى چهار قسم است : 1 - ابرهاى سفيدى كه اطرافشان مانند كوه مدور است و نوعا پس از غروب آفتاب متفرق مىشوند . 2 - ابرهائى كه شبيه‌اند بقطعات نازك پشم و اغلب دليل بر تغيير هوا مىباشند . 3 - ابرهاى بزرگ خاكسترى يا سياه رنگ كه اطراف و محيطشان مشخص و معين نيست و داراى بارانند . 4 - ابرهاى طويل افقى كه اغلب رنگشان سرخ است و در وقت طلوع و غروب آفتاب ظاهر مىگردند . همچنين ابر بمعنى مرد ( در مقابل زن ) آمده . و ابر آذر : ابرى كه در آذر ماه برآيد . و ابرر گالى ابرى كه تند حركت كند . و ابر سحرى : ابر صبح و ابر سنبل‌گون : ابر سياه و ابر سير يا ابر سيراب : ابرى كه باران زياد فرو ريزد و ابر طوروش : اسب قوى هيكل . و ابر كهن يا ابر مرده : اسفنج . و ابر نيسان : ابر بهارى . ابر ( abr ) ا خ . پ . نام قريه‌اى در بسطام كه چمنى با صفا دارد و از آنجا تا به استر اباد و فندرسك هشت فرسخ مسافت است . ابر ( abar ) كلمهء موصول - روى يا بالا . و موافق چيزى . و مرادف كلمهء بر . ابر ( abar ) ا . پ . سينه . و ميوهء نگاهداشته شده . و يك قسم از بربط . و قسمت منخى از كمان . و شريان . ابر ( abar ) ا . پ . بلغت زند و پازند نره و آلت مردى . ابر ( abr ) م . ع . ابر الرزع و النخل ابرا و ابارا و ابارة : مر . ابار . و ابر الكلب ابرا و ابارا . مر . ابار . ابر ( abar ) م . ع . ابر ابرا ( از باب سمع ) نيك شد و اصلاح گرديد . ابر ( ebr ) ا خ . پ . رودخانه‌ايست در اسپانيول كه سرچشمهء آن در جبال كانتابر است و مشروب مىكند ايالات لوگرونو و ساراگوس و تورتوز را و پس از طى 800 كيلومتر امتداد در بحر الروم مىريزد . ابر ( abarr ) ص . ع . بهتر هو ابر منه او بهتر است از آن و در تعجب گويند : ما ابره . ابر ( abarr ) ص . ع . ساكن دشتهاى دور دست . يق اصلح العرب ابرهم . ابرا ( abra ) ا . پ . مر . ابره . ابراء ( abr ' ) ع . ج برئ . ابراء ( ebr ' ) م . ع . چون مهموز باشد يق ابرءه الله : به گردانيد او را خداى . و ابراك منه : پاك گردانيد تو را از آن . و بيزار ساخت . و ابرء : در تاريخ براء درآمد . و چون واوى بود يق : ابريت الناقة يعنى برة كردم در بينى ماده شتر . و چون يائى بود يق ابرأ ابراء : به خاك رسيد . و به نيشكر رسيد . ابراء ( abre ' ) ع . ج برئ . ابرات ( abr t ) ع . ج برت برت و برت . ابرات ( ebr t ) م . ع . ماهر شدن بكارى . ابراث ( abr s ) ع . ج برث . ابراج ( abr j ) ع . ج برج و برج ابراج ( ebr j ) م . ع . ابرج ابراجا : برج بنا نهاد . ابراح ( ebr h ) م . ع . گرامى داشتن كسى را و تعظيم نمودن . و ابرح فلانا : در شگفت آورد فلان را . و در تعجب گويند مآ ابرح هذا الامر . ابراد ( ebr d ) ع . ج برد . ابراد ( ebr d ) م . ع . ضعيف و سست گردانيدن . و بريد ساختن يق ابرد صاحب البريد الى الامير . و ابرده : خنك گردانيد او را . و ابرد له : نوشانيد او را آب سرد . و ابرد فلان : در شبانگاه درآمد فلان . و بخنكى كارى كرد . و منه الحديث : ابردوا و بالطهر و قيل معناه : صلوها فى اول وقتها من برد النهار و هو اوله . ابرار ( abr r ) ع . ج برّ و برّ . ابرار ( abr r ) ج ا . پ . - مأخوذ از تازى - اخيار و مردمان نيك و راست و درست و صاحب خير . ابرار ( abr r ) م . ع . براستى قسم خوردن . و قبول كردن . و بسيار شدن . و بازگردانيدن گوسپند . و خواندن بسوى علف . و غالب و فايق آمدن بر اقران خود . و ابر فلان : بدشت رفت فلان . و بسيار فرزند گرديد . ابراز ( ebr z ) م . ع . بازگشادن نامه . و بيرون كردن چيزى را . و ابرز فلان : زر خالص گرفت فلان . و عزم سفر كرد . ابراز ( ebr z ) ا . پ . - مأخوذ از تازى اظهار امر مخفى و بيان حقيقت آن امر . ابراص ( ebr s ) م . ع . بچهء پيس اندام زادن . و ابرصه الله : ابرص گرداناد او را خداى . ابراض ( abr z ) ع . ج برض . ابراق ( abr q ) ع . ج برق . و ا خ . كوهى بنجد . ابراق ( ebr q ) م . ع . ترسانيدن و بيم كردن . و ابرقت الناقة : بلند كرد دم را آن ماده شتر . و آبستن شد . و ابرقوا و ارعدوا : رسيد ايشان را رعد و برق . و ابرقت السماء و ارعدت : تندرو درخش آورد آسمان . و ابرق الماء بزيت بر آب قدرى روغن ريخت . و ابرق السيف : درخشانيد شمشير را . و ابرق عن الامر : ترك داد آن كار را . و ابرقت المراة عن وجهها : ظاهر كرد زن روى