على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

691

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

بيقصور ( bi - qosur ) م ف . پ . بدون كوتاهى . و بىعيب و نقصان و كاملانه . بيقلعى ( bi - qal'i ) ص . پ . ظروفى كه قلعى نشده باشند . بيقور ( bayqur ) ا ج . ع . جماعت گاوان . بيقول ( bi - qavl ) ص . پ . بىاعتبار . و كسى كه گفتار او را اعتمادى نشايد . و بىحقيقت . و غدار و نمك به حرام و خائن . بيقولى ( bi - qavli ) ا . پ . بىاعتبارى . و بىاعتمادى در گفتار . بيقياس ( bi - qi s ) م ف . پ . خارج از حد و اندازه . و بىپايان . و بىانتها . و غير قابل بيان و تفسير . و بر خلاف نظام كليهء اشياء و بر خلاف رسم و قانون . بيقية ( biqiyyat ) ا . ع . گياهى از عدس درازتر . بيقيد ( bi - qayd ) ص . پ . لاابالى در كارها . و بىضبط و ربط . و بىترتيب . بىقيمت ( bi - qeymat ) ص . پ . بىبها و بىقدر و بىارز . و گرانمايه . بيقين ( be - yaqin ) م ف . پ . بىگمان و بدون شك و حتما و يقينا . بيك ( be - yak ) م ف . پ . از يك . و با يك . و بيك نيم نهاد يعنى نيم پرداخته و نيم تمام گذاشت . و بيك راه يعنى يك بارگى . و بيك ضربت . بيك ( boyyak ) ع . ج بائك . بيكار ( bi - k r ) ص . پ . بىشغل و بىپيشه و بىصنعت . و بدون خدمت و بدون منصب . و تنبل و كاهل . و نابكار . و مصاحب و همنشين . و آواره و اوباش . و بىخانمان . و بىفايده . و آنكه لياقت هيچ كارى را نداشته باشد . بيكاره ( bi - k re ) ص . پ . بىفايده و بىمصرف . و بيكار ( مر . بيكار ) . و مردمان بيكاره : كسانى كه از وجود آنها هيچ فايده‌اى مترتب نباشد . بيكارى ( bi - k ri ) ا . پ . بىشغلى و بىمنصبى و بىخدمتى . بيكام ( bi - k m ) ص . پ . محروم و نااميد و ناكام . بيك‌بار ( be - yak - b r ) م ف . پ . يكبارگى و ناگاه . و بىخبر . و دفعة . بيكبرى ( bi - kebri ) ا . پ . بىتكبرى و تواضع و خضوع و فروتنى . بيك راه ( be - yak - r h ) م ف . پ . يكبارگى . و بيك ضربت . بيكران ( bi - kar n ) ص . پ . بىپايان و غير محدود . بيكس ( bi - kas ) ص . پ . بىيار و ياور . و بيچاره و بىنوا . و بىپدر و مادر . بيكسى ( bi - kasi ) ا . پ . بىياورى . و تنهائى . بيكفش ( bi - kafc ) ص . پ . برهنه‌پاى . بيكفشى ( bikafci ) ا . پ . برهنه‌پائى . بيكم ( baykam ) ا . پ . صفه و ايوان و رواق . بىكم‌وكاست ( bi - kamo - k st ) م ف . پ . بدون زياد و نقصان . و بدون عيب . و كاملا و بالتمام . و درست و صحيح . بيكند ( baykand ) ا خ . پ . شهرى كه جمشيد بنا كرده و سپس گنگ دژ ناميده شد . بيكى ( bi - kay ) م ف . پ . بىوقت و بىهنگام . و بدون دور . بيگ ( beyg ) ا . پ . - مأخوذ از تركى - امير و شاهزاده - و اين لقب يك وقتى خيلى بزرگ و با شأن بود ولى اين ايام كوچك و پست شده و به اشخاص كوچك مىدهند . بيگابيگى ( beyg beygi ) ا . پ . امير الامرا و شاهزادهء شاهزادگان . بيگاده ( big de ) ص . پ . متنفر و بيزار از زن . و عنين و آنكه مردى ندارد . بيگار ( beyg r ) ا . پ . كار بىمزد و اجرت . و بيگار گرفتن ف ل . : به زور و بدون مزد و اجرت كار كردن . بيگاره ( big re ) ص . پ . ناتوان و عنين . بيگانگان ( beyg neg n ) پ . ج . بيگانه . بيگانگى ( beyg negi ) ا . پ . عدم آشنائى . و عدم قوم و خويشى . و غربت . و خصومت و عداوت . بيگانه ( beyg ne ) ا . و ص . پ . - نقيض آشنا - و غريب و اجنبى . و كسى كه از مردم آنجا نباشد . و كسى كه قوم و خويشى با كسى نداشته باشد . و ناشناس . و نامعلوم . و بيگانه و خويش : يعنى غريب و آشنا . بيگانه بوم ( beyg ne - bum ) ص . پ . كسى كه در جائى غريب و ناشناس و اجنبى باشد . بيگانه نهاد ( beyg ne - nehad ) ص پ . آنكه داراى خوى بيگانگان باشد . بيگاه ( bi - g h ) م ف . پ . شام - مقابل صبح . و بىوقت و بىموقع و بىهنگام . و درنگى و توقف و تأخير . بيگران ( bi - ger n ) ص . پ . بىبها و بىقيمت . و بىانجام و بىپايان . بيگزاده ( beyg - z de ) ا . پ . فرزند بيگ . و مرد جوان نجيب . بىگزند ( bi - gazand ) ص . و م ف . پ . بىآسيب . و بىزيان و بىضرر . و بىعيب . بىگزندگى ( bi - gazandegi ) ا . پ . عارى بودن از اذيت و گزند و آزار . بيگ‌لربيگى ( beyglarbeygi ) ا . پ . - مأخوذ از تركى - لقب بزرگ شهر و رئيس كدخدايان و امير اميران .